AKIRA SAKATA / GIOTIS DAMIANIDIS / GIOVANNI DI DOMENICO / ALEKSANDAR SKORIC / PAAL NILSSEN-LOVE / PETROS DAMIANIDIS / TATSUHISA YAMAMOTO υπερέντασις

Πρόκειται για ένα πολύ περιποιημένο, εικαστικά, gatefold 2LP (με πολύ ωραία χαρτιά, τυπώματα και obi), που ετοίμασε με το γνωστό πλέον μεράκι της η defkaz RECORDS από τη Θεσσαλονίκη. Το free-improv αυτό άλμπουμ, που αποκαλείται “Hyperentasis” (2025), καταγράφει δύο διαφορετικά live, στα οποία συμμετέχουν δύο διαφορετικά κουιντέτα (με κάποια κοινά μέλη ανάμεσά τους). Να ξεκινήσουμε από το πρώτο, δηλαδή από τις πλευρές Α και Β, που αποκαλούνται “Entasis”.

Εδώ ακούμε τους Akira Sakata άλτο σαξόφωνο, κλαρίνο, φωνή, κρουστά, Giovanni di Domenico πιάνο, Γιώτη Δαμιανίδη ηλεκτρική κιθάρα, Πέτρο Δαμιανίδη κοντραμπάσο και Aleksandar Škorić ντραμς, καταγραμμένους στο Duende Upstairs της Θεσσαλονίκης, στις 27 Μαρτίου του 2023, από τον Χρήστο Χαρμπίλα (μείξη από τον di Domenico και mastering από τον Τίτο Καργιωτάκη). Ο Sakata δεν είναι η πρώτη φορά που ακούγεται μαζί με έλληνες μουσικούς σε δίσκο, καθώς υπάρχει και το LP “Hōryū​-​Ji” [mr. nakayasi, el NEGOCITO Records, 2019], όταν ο ιάπωνας μουσικός είχε εμφανισθεί μαζί με τους Χρήστο Γερμένογλου, Giovanni Di Domenico και Γιώτη Δαμιανίδη. Τότε είχα δώσει μερικά στοιχεία για τον Sakata, που καλό είναι να τα επαναλάβω, με αφορμή την τωρινή έκδοση.
Ο άλτο, βασικά, σαξοφωνίστας (αλλά και κλαρινίστας) Akira Sakata είναι μία από τις πολύ μεγάλες μορφές της ιαπωνικής free jazz, με πάμπολλες ηχογραφήσεις και κυκλοφορίες. Οι πιο παλαιές παρουσίες τού Sakata στο βινύλιο πρέπει να προέρχονται από το 1973 (τότε ήταν μέλος του περίφημου Yosuke Yamashita Trio), συμμετέχοντας ακόμη και σε εγγραφές άλλων ιαπωνικών ονομάτων... folk (Kan Mikami) ή και country-rock (Hachimitsupai). Με το Yamashita Trio έκανε, μάλιστα, μεγάλο όνομα και στην Ευρώπη, μέσω των εγγραφών του(ς) στη γερμανική Enja, καθώς άλμπουμ σαν το “Clay” (1974) θεωρούνται σήμερα κλασικά (και εκπληκτικά!). Βεβαίως στην πορεία ο Sakata θα βρεθεί ή θα συνεργαστεί με διάφορα ονόματα (Wha-ha-ha, Last Exit, Peter Kowald, DJ Krush, Terumasa Hino, Bill Laswell, Jim O'Rourke, Jeff Parker, Paal Nilssen-Love, Ken Vandermark, Peter Brötzmann, Hijokaidan κ.ά.), χωρίς όμως οι παρουσίες του να είναι... άπειρες. Θέλω να πω πως για τα μέτρα των free-improvisers, που έχουν ατελείωτη δισκογραφία, ο Sakata μοιάζει πιο επιλεκτικός και εκλεκτικός.
Το “Entasis” αποτελείται από τέσσερα tracks, δύο ανά πλευρά, τα οποία έχουν διάρκειες 11:14, 11:36, 17:43 και 4:27 λεπτά. Το πρώτο (“Collision path”) ξεκινά κάπως αργά και σε χαμηλό volume, με συνεισφορά απ’ όλα τα μέλη του κουιντέτου, για να ανεβάσει στροφές και volume συν τω χρόνω, με τον Sakata να δίνει το πρόσταγμα, και με τους υπόλοιπους μουσικούς να αναλαμβάνουν παράλληλες δράσεις «φορτώνοντας» τη «σύνθεση», που εξελίσσεται σε free παρανάλωμα (με συνεχή γεμίσματα από το πιάνο του di Domenico, κιθαριστικές ατασθαλίες και θορύβους από τον Γ. Δαμιανίδη και με το rhythm section να ακούγεται σαν σε... ελεύθερη πτώση). Το ήπιο πιανιστικό ξεκίνημα τού “Atsumori no saigo(I) / Kaigara-Bushi(II)” –με τον Sakata να επιδίδεται σε βοκαλισμούς-λαρυγγισμούς, συν την ατμοσφαιρική avant-rock κιθάρα του Γ. Δαμιανίδη–, εξελίσσεται σ’ ένα αληθινό rock improv, το οποίο εξισορροπείται από τα πνευστά του Ιάπωνα και την προσήκουσα συνοδεία των Π. Δαμιανίδη / Škorić. Το 18λεπτο “Lernaen Hydra”, που ανοίγει την Side B, εισάγεται από το πιάνο του di Domenico και την κιθάρα του Δαμιανίδη, μαζί με κάποιους χαμηλούς θορύβους, που ακούγονται σαν ηλεκτροστατικοί, με το κομμάτι να κινείται μάλλον υποβλητικά, εμμένοντας στη δημιουργία κλίματος, πριν αποκτήσει μια άγρια ομορφιά, με τον Sakata αεικίνητο στα φυσήματά του και με τους υπόλοιπους μουσικούς να συμβάλλουν στο γενικότερο εκρηκτικό πλαίσιο. Ο πρώτος δίσκος θα ολοκληρωθεί με το μικρής σχετικώς διάρκειας και κάπως διμερές “Symposium” (με χωρίς Sakata – και με Sakata σε πρώτο επίπεδο), που οδηγείται σ’ ένα μανιακό εκτονωτικό κλείσιμο.
Το δεύτερο βινύλιο αποκαλείται “Sakata 80”, είναι ηχογραφημένο στις 29 Ιανουαρίου 2025, στον Όμιλο της Θεσσαλονίκης ξανά από τον Καργιωτάκη (με μείξη και mastering από τους Καργιωτάκη και Χαρμπίλα). Εδώ το κουιντέτο είναι λίγο διαφορετικό. Υπάρχουν και πάλι οι Sakata, Γ. Δαμιανίδης και Π. Δαμιανίδης, ενώ την πεντάδα συμπληρώνουν, τώρα, δύο ντράμερ(!), ο Paal Nilssen-Love και ο Tatsuhisa Yamamoto. To βινύλιο αυτό αποκαλείται “Sakata 80” λόγω των ογδοηκοστών γενεθλίων του ιάπωνα πνευστού, που σε μια τέτοια ηλικία, και όπως τον ακούμε στην αρχή του 15λεπτου “Part I”, είναι πραγματικά ασυγκράτητος – τουλάχιστον μέχρι το 6:20 όταν βγαίνει μπροστά η ηλεκτρική κιθάρα που «σπέρνει» σ’ ένα free rock πλαίσιο, για να επανέλθει (μετά από τις σχετικές ανάσες) περί το δεκάλεπτο ο Sakata, με το ρυθμικό τμήμα να ακούγεται καταιγιστικό καθ’ όλη τη διάρκεια του track. Η Side C θα ολοκληρωθεί με το 6λεπτο “Part II”, που ανοίγει με άλτο και ντραμς και που σταδιακά πυκνώνει με συνεχείς κινήσεις «δίχως αύριο» απ’ όλα τους συμμετέχοντες. Τι να μας επιφυλάσσει άραγε η Side D; Εκεί είναι καταγραμμένο το 25λεπτο “Part III”, που και αυτό ξεκινά με κάτω τις ταχύτητες, σχεδόν από την ησυχία, με τα κρουστά να χαράζουν έναν πρώτο αχνό δρόμο, διαβρωτικό και υπαινικτικό σίγουρα, με τον Sakata να σπηκάρει σ’ αυτό το διάστημα (στα ιαπωνικά προφανώς) – πριν ξεκινήσει, από το έκτο λεπτό και μετά, να ανεβαίνει διαδοχικά η ένταση, αν και με αυξομειώσεις (εδώ το μπάσο του Π. Δαμιανίδη και το κλαρίνο του Sakata διεκδικούν το ενδιαφέρον μας). Όμως το κομμάτι ανεβάζει και πάλι στροφές, με την ηλεκτρική κιθάρα να γεμίζει συνεχώς, και με το άλτο να μπαίνει, τώρα, μπροστά, πριν τα φώτα κεντράρουν στον Γ. Δαμιανίδη, ο οποίος με την κιθάρα του θα συνοδηγήσει (πάντα μαζί με τον Ιάπωνα) το “Part III” σε μια γενικότερη απογείωση.
Αν βρίσκεσαι σε τέτοιους χώρους, με τέτοιας ποιότητας live, εκείνο για το οποίο, συνήθως, παρακαλάς, είναι... να βρισκόταν κάποιος να το ηχογραφήσει. Εδώ, στην περίπτωση του “Hyperentasis”, ευτυχώς αυτό συμβαίνει – σε μια καθ’ όλα ζηλευτή έκδοση.
Επαφή: https://defkaz.bandcamp.com/album/hyperentasis