Δεν είναι σύνηθες το νέο βιβλίο ενός συγγραφέα να έχει,
βασικά, τον ίδιο τίτλο και το ίδιο εξώφυλλο με το προηγούμενό του. Συμβαίνει,
όμως, με το «Ψίθυροι από Μελάνι» [Όγδοο, 2026] του Νίκου Αναγνωστάκη.
Ο πρώτος τόμος είχε κυκλοφορήσει το 2024, με τον ίδιο τίτλο (χωρίς υπότιτλο) και μ’ ένα σκίτσο του Θέμου Μάιπα (1936-1996) στο εξώφυλλο, σε άσπρο φόντο, προερχόμενο από την προσωπική συλλογή του συγγραφέα. Ο νέος τόμος, ο δεύτερος, έχει τον ίδιο ακριβώς τίτλο (με υπότιτλο τώρα «Η επόμενη σελίδα») και ακριβώς το ίδιο σκίτσο στο εξώφυλλο, αλλά αυτή τη φορά σε φόντο απόχρωσης του κόκκινου. Είναι προφανές από αυτά τα εξωτερικά χαρακτηριστικά πως τα δύο βιβλία «επικοινωνούν» μεταξύ τους, και πως αποτελούν, μαζί, ένα «σώμα».
Και σ’ αυτόν τον δεύτερο τόμο ο Νίκος Αναγνωστάκης, γράφει
και σκέφτεται πάνω σε γεγονότα και καταστάσεις που έχει βιώσει. Πρόκειται,
δηλαδή, για ένα βιωματικό βιβλίο γραμμένο μ’ έναν απλό, συναισθηματικό και
καθομιλούμενο τρόπο.
Ο Αναγνωστάκης δεν επιχειρεί να εντυπωσιάσει, δημιουργώντας με την πένα του φανταστικούς κόσμους, και καταστάσεις που δεν υπάρχουν – αφού οτιδήποτε έχει ζήσει υπάρχει και σήμερα μέσα του, δίπλα του, κοντά του, καθώς υπάρχει στις σκέψεις του, στις ακροάσεις του, σ’ εκείνα που βλέπει στις οθόνες, σε ό,τι διαβάζει και σε όσα θυμάται και αναπολεί, επαναφέροντάς τα στο τώρα.
Είναι ένα παιγνίδι με το χρόνο το «Ψίθυροι από Μελάνι», με τον χρόνο που κυλάει αδυσώπητα, και που ανά φάσεις μπορεί να «παγώσει» και να γίνει αιώνιος. Υπάρχει ένα σχετικό κείμενο προς το τέλος του βιβλίου, που τιτλοφορείται ακριβώς έτσι («Ο Χρόνος») και στο οποίο διαβάζουμε:
«Ίσως τελικά ο χρόνος να είναι ποίηση. Δεν μετριέται μόνο με νούμερα και ημερολόγια, αλλά κυρίως με καρδιές. Με το πώς νιώσαμε ένα ηλιοβασίλεμα, με το πόσο βαθιά μας άγγιξε ένα τραγούδι, με το πόσο λείψαμε από κάποιον ή πόσο παρόντες ήμασταν στη σιωπή του άλλου. Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον χρόνο, αλλά μπορούμε να τον γεμίσουμε με νόημα. Δεν μπορούμε να τον αγγίξουμε, αλλά μπορούμε να τον αγαπήσουμε».
Νομίζω πως αυτή η τελευταία λέξη, η «αγαπήσουμε», είναι το κλειδί που ανοίγει τον κόσμο και αυτού του βιβλίου του Νίκου Αναγνωστάκη, καθώς ο συγγραφέας προσεγγίζει όλα τα θέματά του με μια (προσ)θετική αύρα. Ακόμη και γεγονότα, που είναι δύσκολα και επώδυνα («Η Μετανάστευση», «Γρηγόρης Λαμπράκης» κ.λπ.) παρουσιάζονται μ’ έναν τρόπο ο οποίος απαλύνει το κακό, καθώς η Τέχνη και οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί έρχονται για να βάλουν, σ’ αυτές ακριβώς τις δύσκολες ή τραγικές καταστάσεις, τη δική τους υπογραφή. Όπως διαβάζουμε:
«Συνήθως ο πόνος, η δυστυχία και ο κατατρεγμός των απλών και ανώνυμων ανθρώπων βρίσκει παγερά αδιάφορους τους καταγράφοντες. Να όμως που για άλλη μια φορά το λαϊκό τραγούδι, οι ερμηνευτές, οι συνθέτες και οι στιχουργοί του ξεπέρασαν την ιστορία, με τα τραγούδια της μετανάστευσης. Τραγούδια που δεν τα έλιωσε ο χρόνος, και ακούμπησαν το πρόβλημα στα χείλη και στις ψυχές όλων των Ελλήνων».
Η θεματολογία του βιβλίου είναι πλατιά. Υπάρχουν τέσσερα βασικά κεφάλαια («Νοσταλγία», «Ζωή, Μουσική, Τέχνες και Θεάματα», «Πρόσωπα», «Σκέψεις και Ψίθυροι») και πολλά επιμέρους υποκεφάλαια, που καταπιάνονται με τη γειτονιά, την πολυκατοικία, την ταβέρνα, τη διαφήμιση, τους ερασιτεχνικούς ραδιοσταθμούς, το ποδόσφαιρο, τη λογοκρισία, το ρεμπέτικο, την ποπ, τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Διονύση Σαββόπουλο, τον Μήτσο Παπανικολάου, τον Γιώργο Οικονομίδη, διάφορες κινηματογραφικές ταινίες, την αστυνομική λογοτεχνία, και ακόμη (καταπιάνονται) με «σκέψεις και ψιθύρους» για την Τέχνη, τις λέξεις, τον έρωτα, το χρόνο, τη μοναξιά, τη σιωπή κ.λπ. Σε όλα αυτά τα θέματα ο Αναγνωστάκης σκύβει με σεβασμό προς τους ανθρώπους και τις έννοιες, μα και μ’ ένα δέος, μαζί, για γεγονότα και καταστάσεις που τον σφράγισαν σαν άνθρωπο.
Θα κλείσω με κάτι προσωπικό. Καθώς διάβαζα το «Ψίθυροι από Μελάνι / Η επόμενη σελίδα», που διαθέτει hardback εξώφυλλο με κουβερτούρα, ανακάλεσα στη μνήμη μου κάτι από τα επίσης σκληρόδετα βιβλία του «Αστέρος» («Οι Άθλιοι», «Ροβινσών Κρούσος» κ.λπ.), τα οποία διάβαζα παιδί. Τα ωραία αισθήματα και η απλότητα που διέπουν το βιβλίο του Νίκου Αναγνωστάκη ήταν, οπωσδήποτε, συγκινητικά.
Επαφή: https://ogdooshop.gr/%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1/Psithiroi_Apo_Melani_I_Epomeni_Selida
Ο πρώτος τόμος είχε κυκλοφορήσει το 2024, με τον ίδιο τίτλο (χωρίς υπότιτλο) και μ’ ένα σκίτσο του Θέμου Μάιπα (1936-1996) στο εξώφυλλο, σε άσπρο φόντο, προερχόμενο από την προσωπική συλλογή του συγγραφέα. Ο νέος τόμος, ο δεύτερος, έχει τον ίδιο ακριβώς τίτλο (με υπότιτλο τώρα «Η επόμενη σελίδα») και ακριβώς το ίδιο σκίτσο στο εξώφυλλο, αλλά αυτή τη φορά σε φόντο απόχρωσης του κόκκινου. Είναι προφανές από αυτά τα εξωτερικά χαρακτηριστικά πως τα δύο βιβλία «επικοινωνούν» μεταξύ τους, και πως αποτελούν, μαζί, ένα «σώμα».
Ο Αναγνωστάκης δεν επιχειρεί να εντυπωσιάσει, δημιουργώντας με την πένα του φανταστικούς κόσμους, και καταστάσεις που δεν υπάρχουν – αφού οτιδήποτε έχει ζήσει υπάρχει και σήμερα μέσα του, δίπλα του, κοντά του, καθώς υπάρχει στις σκέψεις του, στις ακροάσεις του, σ’ εκείνα που βλέπει στις οθόνες, σε ό,τι διαβάζει και σε όσα θυμάται και αναπολεί, επαναφέροντάς τα στο τώρα.
Είναι ένα παιγνίδι με το χρόνο το «Ψίθυροι από Μελάνι», με τον χρόνο που κυλάει αδυσώπητα, και που ανά φάσεις μπορεί να «παγώσει» και να γίνει αιώνιος. Υπάρχει ένα σχετικό κείμενο προς το τέλος του βιβλίου, που τιτλοφορείται ακριβώς έτσι («Ο Χρόνος») και στο οποίο διαβάζουμε:
«Ίσως τελικά ο χρόνος να είναι ποίηση. Δεν μετριέται μόνο με νούμερα και ημερολόγια, αλλά κυρίως με καρδιές. Με το πώς νιώσαμε ένα ηλιοβασίλεμα, με το πόσο βαθιά μας άγγιξε ένα τραγούδι, με το πόσο λείψαμε από κάποιον ή πόσο παρόντες ήμασταν στη σιωπή του άλλου. Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον χρόνο, αλλά μπορούμε να τον γεμίσουμε με νόημα. Δεν μπορούμε να τον αγγίξουμε, αλλά μπορούμε να τον αγαπήσουμε».
Νομίζω πως αυτή η τελευταία λέξη, η «αγαπήσουμε», είναι το κλειδί που ανοίγει τον κόσμο και αυτού του βιβλίου του Νίκου Αναγνωστάκη, καθώς ο συγγραφέας προσεγγίζει όλα τα θέματά του με μια (προσ)θετική αύρα. Ακόμη και γεγονότα, που είναι δύσκολα και επώδυνα («Η Μετανάστευση», «Γρηγόρης Λαμπράκης» κ.λπ.) παρουσιάζονται μ’ έναν τρόπο ο οποίος απαλύνει το κακό, καθώς η Τέχνη και οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί έρχονται για να βάλουν, σ’ αυτές ακριβώς τις δύσκολες ή τραγικές καταστάσεις, τη δική τους υπογραφή. Όπως διαβάζουμε:
«Συνήθως ο πόνος, η δυστυχία και ο κατατρεγμός των απλών και ανώνυμων ανθρώπων βρίσκει παγερά αδιάφορους τους καταγράφοντες. Να όμως που για άλλη μια φορά το λαϊκό τραγούδι, οι ερμηνευτές, οι συνθέτες και οι στιχουργοί του ξεπέρασαν την ιστορία, με τα τραγούδια της μετανάστευσης. Τραγούδια που δεν τα έλιωσε ο χρόνος, και ακούμπησαν το πρόβλημα στα χείλη και στις ψυχές όλων των Ελλήνων».
Η θεματολογία του βιβλίου είναι πλατιά. Υπάρχουν τέσσερα βασικά κεφάλαια («Νοσταλγία», «Ζωή, Μουσική, Τέχνες και Θεάματα», «Πρόσωπα», «Σκέψεις και Ψίθυροι») και πολλά επιμέρους υποκεφάλαια, που καταπιάνονται με τη γειτονιά, την πολυκατοικία, την ταβέρνα, τη διαφήμιση, τους ερασιτεχνικούς ραδιοσταθμούς, το ποδόσφαιρο, τη λογοκρισία, το ρεμπέτικο, την ποπ, τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Διονύση Σαββόπουλο, τον Μήτσο Παπανικολάου, τον Γιώργο Οικονομίδη, διάφορες κινηματογραφικές ταινίες, την αστυνομική λογοτεχνία, και ακόμη (καταπιάνονται) με «σκέψεις και ψιθύρους» για την Τέχνη, τις λέξεις, τον έρωτα, το χρόνο, τη μοναξιά, τη σιωπή κ.λπ. Σε όλα αυτά τα θέματα ο Αναγνωστάκης σκύβει με σεβασμό προς τους ανθρώπους και τις έννοιες, μα και μ’ ένα δέος, μαζί, για γεγονότα και καταστάσεις που τον σφράγισαν σαν άνθρωπο.
Θα κλείσω με κάτι προσωπικό. Καθώς διάβαζα το «Ψίθυροι από Μελάνι / Η επόμενη σελίδα», που διαθέτει hardback εξώφυλλο με κουβερτούρα, ανακάλεσα στη μνήμη μου κάτι από τα επίσης σκληρόδετα βιβλία του «Αστέρος» («Οι Άθλιοι», «Ροβινσών Κρούσος» κ.λπ.), τα οποία διάβαζα παιδί. Τα ωραία αισθήματα και η απλότητα που διέπουν το βιβλίο του Νίκου Αναγνωστάκη ήταν, οπωσδήποτε, συγκινητικά.
Επαφή: https://ogdooshop.gr/%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1/Psithiroi_Apo_Melani_I_Epomeni_Selida
