ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ ιδιωτικές ηχογραφήσεις

Το “Private Recordings” [Intuition / AN Music, 2025] είναι ένα γερμανο-αυστριακό 2CD με ιδιωτικές ηχογραφήσεις τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη, τα οποία ερμηνεύονται βασικά από τον ίδιον. Μεταφράζουμε από το δίγλωσσο (αγγλικά / γερμανικά) ένθετο το κείμενο του Αστέρη Κούτουλα, που είναι ο παραγωγός του άλμπουμ: 

«Το “Private Recordings” περιλαμβάνει 43 ηχογραφήσεις τού Μίκη Θεοδωράκη, οι περισσότερες από τις οποίες συνέβησαν στις 24 Ιουλίου 1979 και στις 27 Δεκεμβρίου 1983, στο σπίτι του στην παραθαλάσσια πόλη Βραχάτι. Αποτυπωμένες σε ταινίες ή κασέτες, αυτές οι ηχογραφήσεις καταγράφουν επίσης τους ήχους του περιβάλλοντος: κύματα που σκάνε, τζιτζίκια που κελαηδούν, τηλέφωνα που χτυπούν, άνεμος που φυσάει, φωνές κοντά και μακριά, και γαβγίσματα σκύλων. Αρχικά, οι ηχογραφήσεις προορίζονταν ως προσχέδια, για πρεμιέρες συναυλιών και παραγωγές δίσκων LP/CD. Σε αυτές τις ακατέργαστες εκδόσεις –όπου ο Θεοδωράκης τραγουδάει και παίζει πιάνο– στόχος ήταν να μεταφερθεί το μουσικό σχήμα και ο συναισθηματικός τόνος των τραγουδιών στους τραγουδιστές και τους μουσικούς. Η μόνη εξαίρεση είναι το κομμάτι “Work shift (Vardia)”, όπου ο Γιώργος Νταλάρας αναλαμβάνει τα φωνητικά κατά τη διάρκεια μιας πρόβας, προσθέτοντας ένα μοναδικό χρώμα στην ηχογράφηση. Σε έξι από τις ηχογραφήσεις συμμετέχει ο Λάκης Καρνέζης, ένας από τους σημαντικότερους σολίστ του Θεοδωράκη και ένας από τους σπουδαιότερους έλληνες μπουζουξήδες, ο οποίος συνέβαλε επίσης στην αρχική ηχογράφηση του 1964 του εμβληματικού σάουντρακ του Ζορμπά. Είναι βαθιά συγκινητικό να παρακολουθώ τον μουσικό διάλογο μεταξύ Θεοδωράκη και Καρνέζη. Το 1985, έπεσα πάνω σε αυτές τις ηχογραφήσεις, τυχαία, κατά την αρχική μου έρευνα γύρω από τον κατάλογο έργων του Θεοδωράκη. Αν και δεν προορίζονταν ποτέ για κυκλοφορία, η αυθεντικότητα και το συναισθηματικό τους βάθος με συγκίνησαν τόσο βαθιά που τις μοιράστηκα με τον θεατρικό σκηνοθέτη Alexander Stillmark. Με τη ρητή έγκριση του Θεοδωράκη, ο Stillmark χρησιμοποίησε το υλικό, το 1987, ως μουσική επένδυση για τη σκηνική διασκευή του “Woyzeck” του Georg Büchner. Μέρος των “Ιδιωτικών Ηχογραφήσεων” κυκλοφόρησε το 2010 ως συμπλήρωμα CD στη φωτο-βιογραφία “Mikis Theodorakis-A Life in Pictures”. Τώρα, με την ευκαιρία της εκατονταετηρίδας του συνθέτη, το πλήρες σετ είναι διαθέσιμο στο κοινό – συμπεριλαμβανομένων 19 ακυκλοφόρητων ηχογραφήσεων, καθώς και δύο τραγουδιών του Θεοδωράκη σε παγκόσμια πρεμιέρα: “Bare feet (Podia gymna)” και “The house (To spiti)”. Οι “Ιδιωτικές Ηχογραφήσεις” είναι καλλιτεχνικές χρονοκάψουλες. Προσφέρουν σπάνιες γνώσεις για τη δημιουργική διαδικασία ενός συνθέτη, το έργο του οποίου και το ανθρωπιστικό όραμά του έχουν διαμορφώσει γενιές».

Αν και όλα αυτά είναι απολύτως κατατοπιστικά τού τι ακούμε σ’ αυτά τα δύο CD, θα πρέπει, οπωσδήποτε, να συμπληρωθεί πως από τα 24 τραγούδια του πρώτου CD τα 19 έχουν στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου, δύο εμφανίζονται ως «άγνωστα» ενώ από ένα ανήκουν στους Δημήτρη Κεσίσογλου, Μάνο Ελευθερίου και Τάσο Λειβαδίτη. Όσον αφορά τα 19 τραγούδια του δεύτερου CD τα 11 ανήκουν, στιχουργικά στον Λ. Παπαδόπουλο, τα 3 στον Γιάννη Θεοδωράκη, τα 2 στον Μίκη Θεοδωράκη και από 1 στους Τάσο Λειβαδίτη, Κώστα Χατζόπουλο και Δημήτρη Κεσίσογλου.
Αρκετό από το υλικό που ακούμε εδώ είναι γνωστό – μέσα από τη δισκογραφία του συνθέτη. Βασικά αναφέρομαι σε κομμάτια από τους δίσκους «Σερενάτες» [Minos, 1998] και «Ερημιά» [Legend Recordings, 2006], μα και από άλλους όπως π.χ. τους «Πολιτεία Γ» [Philips, 1994], «Τσιτσάνης, Θεοδωράκης, Κόκοτας» [Minos, 1985], «Χαιρετισμοί» [Minos, 1982], «Ο Ασυμβίβαστος» [Zodiac, 1979] κ.λπ. Διάφορα από αυτά τα τραγούδια έχουν μικροδιαφορές, ή και μεγαλύτερες, στις πιο γνωστές εκτελέσεις τους, αλλού έχουμε γνωστές μελωδίες με διαφορετικούς στίχους από τους δισκογραφημένους και γενικώς το υλικό προσφέρεται για μελέτη, σε σχέση με τη δημιουργική πορεία του Θεοδωράκη (και τη συνεργασία του με τον Παπαδόπουλο βασικά), μα και για απόλαυση (γιατί όχι;), καθώς διάφορες εκτελέσεις από εδώ (“Isuna parapono”, “Courage”, “Strefi”, “The sorcerers”, “Salt”, “Someday they will come and tell you” και άλλες ακόμη) ακούγονται στ’ αυτιά μου «ιδανικές», υπό την έννοια πως το σχήμα πιάνο-φωνή βγάζει μια διαφορετική δύναμη – από εκείνη την ραφιναρισμένη και τεχνικώς άρτια εκδοχή των επίσημων εγγραφών στα στούντιο.
Μια γενική παρατήρηση μόνο. Η Μαρία Φαραντούρη, που έχει πει, «επισήμως», διάφορα απ’ αυτά τα τραγούδια που ακούγονται στις “Private Recordings” (ισχύει και με τους άλλους τραγουδιστές φυσικά αυτό) είναι ολοφάνερο πως ερμήνευσε κάτω από γενικότερη τεχνική καθοδήγηση του Θεοδωράκη, επί ύφους, απόδοσης στίχων κ.λπ., κάτι που μπορεί να το υποπτεύεσαι χοντρικώς, αλλά εδώ έχεις τη δυνατότητα να του ακούσεις ξεκάθαρα.