MIKHΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ χαμένα τραγούδια

Ένα καινούριο CD του Μίκη Θεοδωράκη υπό τον τίτλο “Lost Songs / Piano Henning Schmiedt” [Intuition / AN Music, 2025] έχουμε εδώ, σε παραγωγή των Henning Schmiedt και Αστέρη Κούτουλα. Όπως διαβάζουμε στο δίγλωσσο (αγγλικά / γερμανικά) ένθετο, στο κείμενο του Κούτουλα:
«Μεταξύ 1985 και 1996, ενώ εργαζόμουν στο αρχείο Θεοδωράκη στο σπίτι του, στο Βραχάτι, ανακάλυψα περισσότερα από 150 προηγουμένως “ξεχασμένα” έργα τού συνθέτη, τόσο σχεδιάσματα, όσο και ολοκληρωμένες συνθέσεις, συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων κουαρτέτων, έργων για πιάνο, βιολί, συμφωνική ορχήστρα και χορωδία, καθώς και αρκετών τραγουδιών, δεκατέσσερα από τα οποία παρουσιάζονται εδώ στο κοινό για πρώτη φορά. Στον κατάλογό μου με τα έργα του Θεοδωράκη, που εκδόθηκε το 1998, αποκαλύφθηκε ολόκληρο το έργο τού πιο γνωστού “άγνωστου” συνθέτη του 20ού αιώνα σε όλη του την αφθονία και την ποικιλομορφία – ενός συνθέτη που έγραφε μουσική συνεχώς από την ηλικία των 12 ετών μέχρι τα γεράματά του: τραγούδια, μουσική δωματίου, συμφωνίες, μπαλέτα, ορατόρια, όπερες, μουσική για κινηματογράφο. Ενός συνθέτη που κάποια στιγμή θα έλεγε για τον εαυτό του: “Είμαι Γερμανός συνθέτης που γεννήθηκε στις ακτές του Αιγαίου και Κρητικός τραγουδοποιός που έζησε στο Παρίσι”. Ο συνθέτης, πιανίστας και μακροχρόνιος συνεργάτης του Θεοδωράκη, Henning Schmiedt, διασκεύασε αυτές τις πρόσφατα ανακαλυφθείσες μελωδίες. Κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης στις 31 Αυγούστου 2009 στο στούντιο του Θεοδωράκη στην Αθήνα, ο Schmiedt έπαιξε τις εκδοχές του για πιάνο στον συνθέτη. Ο Θεοδωράκης ανακάλυψε ξανά και σχολίασε με ενθουσιασμό τις νεανικές του συνθέσεις, οι περισσότερες από τις οποίες χρονολογούνται από την αρχή της δεκαετίας του 1940. Επομένως, έχουμε να κάνουμε εδώ με μια μεταθανάτια κυκλοφορία δεκατεσσάρων άγνωστων τραγουδιών σε μια έκδοση για πιάνο που ενέκρινε ο Θεοδωράκης. Οι Schott Music, Intuition Records, Henning Schmiedt, Ina Kutulas κι εγώ συμφωνούμε ότι δύσκολα θα μπορούσαμε να κάνουμε ένα πιο όμορφο δώρο στον μεγάλο Έλληνα συνθέτη για τα 100ά γενέθλιά του».
Και αυτό το κείμενο του παραγωγού και πιανίστα Henning Schmiedt (πάντα από το ένθετο του άλμπουμ “Lost Songs”):
«Θυμάμαι ακόμα πολύ καλά το έτος 2007. Ο Αστέρης Κούτουλας, στενός έμπιστος φίλος και μακροχρόνιος σύντροφος του Μίκη Θεοδωράκη, με προσέγγισε τότε. Λίγο καιρό νωρίτερα είχε ανακαλύψει κάτι ξεχωριστό στο αρχείο του Θεοδωράκη: χειρόγραφες παρτιτούρες, άγνωστα μέχρι τότε έργα του συνθέτη. Η περιέργειά μου κεντρίστηκε αμέσως. Το αρχείο στεγάζεται τώρα στη Μουσική Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Κατά τη διάρκεια μιας παραμονής μου στην πόλη, αφιέρωσα δύο ημέρες για να βυθιστώ στη συλλογή. Κάποιος από το προσωπικό θα μου έδινε αντίγραφα των αντιγράφων. Η κατάστασή τους ποικίλλει: μερικά ήταν απλώς θραύσματα, άλλα εκπληκτικά και κυρίως καλώς ανεπτυγμένα. Μερικά από τα φύλλα ήταν χρονολογημένα, από την αρχή της δεκαετίας του 1940. Ένιωθα σαν να κοιτούσα ένα μουσικό ημερολόγιο από τα νιάτα μιας ιδιοφυΐας. Κάθισα στο πιάνο, πάτησα το κουμπί εγγραφής στο κασετόφωνό μου και άρχισα σιγά-σιγά να εξερευνώ αυτές τις ξεχασμένες μελωδίες. Τον Αύγουστο του 2009, ο Αστέρης Κούτουλας κι εγώ πήγαμε με τις ηχογραφήσεις στο σπίτι του Μίκη, στην Οδό Επιφανούς στην Αθήνα. Δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνη τη συνάντηση. Ο Μίκης ήταν ευδιάθετος, ανοιχτός και περίεργος. Ακούσαμε μαζί τη μουσική. Μοιράστηκα τις σκέψεις μου για τις ενορχηστρώσεις και ο Μίκης σχολίασε θερμά τις φωνητικές γραμμές. Σ’ εκείνες τις στιγμές, το παρελθόν το ένοιωθες ζωντανό. Ο Μίκης αναγνώρισε αμέσως μερικές από τις μελωδίες, ενώ άλλες τον εξέπληξαν – κάπως σαν να συναντούσε ένα ξεχασμένο κομμάτι του εαυτού του. Η ποιότητα αυτών των πρώιμων συνθέσεων ήταν εκπληκτική, σε σχέση με το βάθος, την ωριμότητα και τη μουσικότητά τους. Πολλά χρόνια πέρασαν χωρίς να βρεθεί το κατάλληλο πλαίσιο για μια κυκλοφορία. Το “Mikis 100”, που σηματοδοτεί την εκατονταετηρίδα από τη γέννησή του, φέρνει επιτέλους αυτόν τον θησαυρό στο φως, ως σόλο άλμπουμ για πιάνο, με guest συνεισφορά του κιθαρίστα Dominic Miller. Ιδιαίτερα συγκινητικό: μια ακυκλοφόρητη ηχογράφηση της “Φλαμουριάς” του Σούμπερτ, που ερμήνευσε ο ίδιος ο Μίκης. Αυτή η μουσική είναι κάτι περισσότερο από μια ανακάλυψη. Είναι ένα ταξίδι στην καρδιά και τα πρώτα δημιουργικά χρόνια ενός από τους μεγαλύτερους συνθέτες της εποχής μας. Και για μένα: ένα βαθιά προσωπικό δώρο».

Θα αποκαλούσα αυτό το άλμπουμ «σπουδαίο», υπό την έννοια πως περιέχει θαυμάσια πρώιμη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, συναισθηματικά φορτισμένη, έντονα λυρική, ταξιδευτική, ρομαντικής αφετηρίας οπωσδήποτε, αποτυπωμένη με δύναμη από τον πιανίστα Henning Schmiedt. Πολλά τα καταπληκτικά κομμάτια εδώ (“If you seek joy from the sun”, “Freedom”, “Con calore”, “Greek melody” κ.λπ.) και ατόφια η απόλαυση σε μια από τις σημαντικότερες δισκογραφικές «εκπλήξεις», που έφθασαν στ’ αυτιά μου τους τελευταίους μήνες.