ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ – ΦΩΝΤΑΣ ΛΑΔΗΣ: Τα «Γράμματα από τη Γερμανία» 60 και 50 χρόνια μετά / τέσσερα ανέκδοτα τραγούδια έρχονται να προστεθούν στο ιστορικό έργο

Τα «Γράμματα από τη Γερμανία» είναι ένας ιστορικός και σίγουρα πολύ ενδιαφέρον δίσκος του Μίκη Θεοδωράκη σε στίχους Φώντα Λάδη, που θα κυκλοφορούσε για πρώτη φορά στο τέλος του 1975. Και μάλιστα σχεδόν ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικές εκδόσεις-εκτελέσεις. Σ’ εκείνη της Minos, με ερμηνευτές τους Γιώργο Ζωγράφο, Άννα Βίσση, Γιάννη Θωμόπουλο και με ενορχήστρωση από τον Γιάννη Διδίλη (μπορεί να είχε πεθάνει ο Διδίλης από το 1972, αλλά είχε ενορχηστρώσει τα τραγούδια του Θεοδωράκη από το 1966), και σ’ εκείνη της Lyra (ως «Γράμματα απ’ τη Γερμανία») με ερμηνευτές τους Αφροδίτη Μάνου, Γιάννη Συρρή, Αντώνη Καλογιάννη και με ενορχήστρωση-διεύθυνση ορχήστρας από τον Θάνο Μικρούτσικο.
Η πρώτη έκδοση, της Minos, εκφράζει πιο πιστά το πρωτότυπο έργο για διάφορους λόγους. Επειδή τραγουδά σ’ αυτήν ο πρώτος διδάξας Γιώργος Ζωγράφος, επειδή αναγράφεται μπροστά πάνω-αριστερά, στο εξώφυλλο, το «Πρώτη Εκτέλεση», επειδή περιλαμβάνει κείμενο του στιχουργού Φώντα Λάδη στο οπισθόφυλλο, και επειδή εικονίζονται εκεί τρεις φωτογραφίες από τις πρώτες ζωντανές παρουσιάσεις του έργου, από τους Μίκη Θεοδωράκη, Γιώργο Ζωγράφο και λαϊκή ορχήστρα, το 1966 (σχεδόν 60 χρόνια πριν). Και το υποστηρίζω τούτο (ότι η έκδοση της Minos εκφράζει πιο πιστά το πρωτότυπο έργο), παρότι ο δίσκος της Lyra έχει δεκατέσσερα τραγούδια χαραγμένα στο βινύλιο, και όχι δεκατρία όπως της Minos.

Πρόσφατα (Νοέμβριος 2025) κυκλοφόρησε ένα CD-book από τις εκδόσεις Μετρονόμος πολύ ιδιαίτερης σημασίας, καθώς καταγράφονται σ’ αυτό, σε τωρινές εκτελέσεις, τέσσερα ακόμη τραγούδια από τα «Γράμματα από τη Γερμανία», πάντα σε μουσικές Μίκη Θεοδωράκη και στίχους Φώντα Λάδη, τα οποία παρέμεναν ανέκδοτα έως σήμερα. Τι ακριβώς έχει συμβεί;
To πρώτο που πρέπει να σημειωθεί είναι πως το CD-book αυτό, που είναι πολύτιμο, σε σχέση με το πληροφοριακό υλικό που αφορά το έργο, δεν περιλαμβάνει μόνον το compact disc και τους στίχους των τραγουδιών, αλλά και πολλά αποκόμματα από εφημερίδες της εποχής της πρώτης παρουσίασης των «γραμμάτων» (1966), που σήμερα λειτουργούν ως ντοκουμέντα. Περαιτέρω στο βιβλίο υπάρχουν: α. πρόλογος του Θεοδωράκη από το 1976, β. τρία κείμενα του Λάδη, δηλαδή οι πρόλογοι από τη δεύτερη (1975) και τρίτη έκδοση του βιβλίου (2016) με τα λόγια των τραγουδιών, γ. η «ιστορία πίσω από τη δημιουργία του δίσκου», που είχε πρωτοδημοσιευθεί στο «Documento» στις 29 Ιουλίου 2025 και δ. ένα κείμενο του εκδότη Θανάση Συλιβού για τα «4 ανεπίδοτα γράμματα». Έχουμε λοιπόν μία εντελώς διαφωτιστική έκδοση, μέσα από την οποία αναδύονται εποχές, ήθη (πολιτικά, κοινωνικά, λογοκριτικά κ.ά.) και βεβαίως καλλιτεχνικές απόπειρες και δημιουργίες.
Όταν θα παρουσιάζονταν τα «Γράμματα από τη Γερμανία» στην Εβδομάδα Ελληνικής Λαϊκής Μουσικής (29 Αυγούστου-4 Σεπτεμβρίου 1966) στο θέατρο του Λυκαβηττού, η πολιτική κατάσταση στη χώρα ήταν τεταμένη. Η κυβέρνηση του Στέφανου Στεφανόπουλου, την οποία στήριζαν η ΕΡΕ, οι αποστάτες βουλευτές από την Ένωσι Κέντρου και το Κόμμα Προοδευτικών του Μαρκεζίνη, παρέπεε (θα έπεφτε τον Δεκέμβριο), με τις εφημερίδες (συμπολιτευόμενες και αντιπολιτευόμενες) να καταγράφουν την άβυσσο που είχε σχηματιστεί ανάμεσα στο παλάτι, την παράταξη της δεξιάς και τους συνεργάτες της, από τη μια μεριά, και την αντιπολίτευση (κέντρο και αριστερά), από την άλλη. Ο Μίκης Θεοδωράκης, βουλευτής τότε της ΕΔΑ, συχνά βρισκόταν στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης, με τους δημοσιογράφους της ακραίας δεξιάς σαν τον Σάββα Κωνσταντόπουλο για παράδειγμα (ιδρυτής του φιλοχουντικού «Ελεύθερου Κόσμου» ανάμεσα σε άλλα), να τον περνάνε... πριονοκορδέλα. Τα γράφει, αναλυτικά, ο ίδιος ο Κωνσταντόπουλος αυτά στο βιβλίο του «Η Αντιδικία μου με την Ιντελιγκέντσια» [Εκδόσεις “Ελεύθερος Κόσμος”, 1968].
Έτσι, είτε έδινε αφορμές ο Θεοδωράκης είτε δεν έδινε, οι συμπολιτευόμενες εφημερίδες ήταν μόνιμα απέναντί του. Πόσο μάλλον, όταν θα παρουσίαζε τα «Γράμματα από τη Γερμανία» στον Λυκαβηττό – εκεί όπου θα τιμούνταν και άλλοι συνθέτες μαζί, καταξιωμένοι και νεοφερμένοι, σαν τους Μάνο Χατζιδάκι, Βασίλη Τσιτσάνη, Σταύρο Ξαρχάκο, Μάνο Λοΐζο, Γιώργο Μητσάκη, Γιάννη Μαρκόπουλο, Γιάννη Παπαϊωάννου, Απόστολο Καλδάρα, Βασίλη Αρχιτεκτονίδη και Γιάννη Γλέζο. Αιτία δεν ήταν οι (σκέτες) μουσικές φυσικά, αλλά οι στίχοι του Λάδη, και βεβαίως τα τραγούδια συνολικά. Και τούτο, γιατί τα λόγια ήταν περίεργα και βασικά αμφιλεγόμενα, για τα μέτρα της εποχής. Ίσως δε και με τα σημερινά κριτήρια να είναι αμφιλεγόμενα, για άλλους λόγους βεβαίως, που σχετίζονται με το πολιτικώς ορθό κτλ.
 
Η συνέχεια εδώ...
https://www.lifo.gr/culture/music/mikis-theodorakis-fontas-ladis-ta-grammata-apo-ti-germania-60-kai-50-hronia-meta