Πέμπτη, 20 Νοεμβρίου 2014

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΕΠΙΣΗΜΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

Πριν λίγες ημέρες έπεσε στα χέρια μου ένα πράγματι σπάνιο βιβλίο. Όχι μόνο επειδή πρόκειται για μία παλαιά και κιτρινισμένη έκδοση, αλλά και γιατί είναι ένα βιβλίο για τη μουσική, γραμμένο με πολύ μεράκι από τον Θεόδωρο Ν. Συναδινό (1880-1958). Το βιβλίο έχει τίτλο Ιστορία της Νεοελληνικής Μουσικής 1824-1919 και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Τύπου το 1919!
Ο Θεόδωρος Συναδινός υπήρξε μία τρανή θεατρική και συγγραφική προσωπικότητα, υπηρετώντας την Τέχνη για περισσότερο από 50 χρόνια. Από το βιογραφικό του, που δημοσιεύεται στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (Ε.Λ.Ι.Α.), εκεί που διατηρείται και το προσωπικό αρχείο του, μαθαίνουμε πως ο Συναδινός ξεκίνησε να σπουδάζει Νομικά στην Αθήνα το 1897 και πως το 1904 γίνεται συντάκτης στην εφημερίδα Ακρόπολις του Βλάση Γαβριηλίδη – για να γίνει λίγο αργότερα αρχισυντάκτης, θέση την οποία διατήρησε έως το 1914.
Από το βιογραφικό του Ε.Λ.Ι.Α. μαθαίνουμε επίσης πως ο Συναδινός διετέλεσε διευθυντής και εκδότης πολλών εφημερίδων και περιοδικών, όπως των Νέα Ελλάς (1916), Πρόοδος (1919), Ωδείον (1904), Απόλλων (1904-1907), Μουσική Επιθεώρησις (1921-1922), Παρασκήνια (1938-1939) κ.ά. Ακόμη, πως ως θεατρικός συγγραφέας πρωτοεμφανίστηκε το 1911 με την κωμωδία Μπλόφες (ανέβηκε από τον θίασο της Κυβέλης Αδριανού) και πως από τα 58 έργα, που ο ίδιος ολοκλήρωσε ή διασκεύασε, ανέβηκαν σε σκηνές τα 41. Μερικά από τα πλέον γνωστά του υπήρξαν τα ακόλουθα: Ο Μαικήνας (1926, θίασος Νέων), Κοσμική κίνησις (1932, θίασος Μαρίκας Κοτοπούλη), Γνωρίζετε ότι... (1933, θίασος Μαρίκας Κοτοπούλη), Αυτός είμαι (1934, θίασος Μαρίκας Κοτοπούλη - Κυβέλης Αδριανού), Ο παληάτσος (1934, θίασος Βασίλη Αργυρόπουλου), Χθες, σήμερα, αύριο (1935, θίασος Αλίκης - Κώστα Μουσούρη - Βασίλη Λογοθετίδη), Στην κάψα του καλοκαιριού (1944, Εθνικό Θέατρο) και Ο σατανάς (1948, θίασος Γιώργου Παππά - Βάσως Μανωλίδου).

Η συνέχεια εδώ… http://www.lifo.gr/team/music/53073

Τετάρτη, 19 Νοεμβρίου 2014

NIR NAAMAN ανεξάρτητα γενικώς

Μεταξύ Νέας Υόρκης και Βοστώνης κινείται ο ισραηλινός σαξοφωνίστας Nir Naaman, μοιράζοντας το χρόνο του σε gigs, σε σπουδές στο New England Conservatory και σε ηχογραφήσεις. Έτσι, δύο sessions που συνέβησαν κάποια στιγμή σ’ ένα στούντιο του Brooklyn (15/5/2012 και 3/4/2013) παίρνουν τώρα τον δρόμο για τη δισκογραφία, αποτελώντας το υλικό του πρώτου προσωπικού CD του. Αν ο Naaman είναι εκείνος που έχει αναμφισβήτητα τα πρωτεία στη σύνθεση και την εκτέλεση, από την άλλη δεν μπορεί να μην γίνει λόγος για τον σημαντικό πιανίστα George Cables που εμφανίζεται στα επτά από τα δέκα tracks του Independence [Private Pressing, 2014], κάνοντας συγχρόνως και την παραγωγή.
Ο Naaman ως σαξοφωνίστας (τενόρο, άλτο, σοπράνο) είναι της «κολτρεϊνικής» σχολής, με τις συνθέσεις και τους αυτοσχεδιασμούς του να ανήκουν, χονδρικώς, στο νέο bop. Παίζει άλλοτε συγκρατημένα και άλλοτε σε γρήγορες ταχύτητες, εντυπωσιάζοντας δίχως να αναπαράγει αδιάφορες μανιέρες. Βοηθά προς αυτό, φυσικά, και το πλήρες σχήμα που κάθε φορά τον συνοδεύει, δηλαδή ο τρομπετίστας Marcus Printup σε τρία κομμάτια, ο Roy Assaf (πιανίστας στα tracks που δεν συμμετέχει ο Cables), o μπασίστας Dezron Douglas και οι ντράμερ εναλλάξ Gregory Hutchinson και Ulysses Owens Jr. Από τα στάνταρντ, το “The very thought of you” του Ray Noble και το “Polka dots and moonbeams” των Jimmy Van Heusen/ Johnny Burke, διασκευάζονται με μέτρο και σύνεση, με έμφαση στον μελωδικό τομέα και τις κατεβασμένες ταχύτητες, ενώ το “Eshal elohai” (που αφορά σε μελωδία της εβραϊκής παράδοσης) προσφέρει μιαν «άλλη» πινελιά, φανερώνοντας το ταλέντο του Naaman στο να «τζαζοποιεί» τέτοιου τύπου world θέματα (πρόκειται για το κομμάτι που κάνει τη μεγάλη διαφορά στο “Independence”). Από τις υπόλοιπες συνθέσεις (όλες του Ισραηλινού) θα ξεχώριζα το “Fall”, με το άλτο σε θέση πρώτη (αγέρωχη γραμμή, στα κλασικά πρότυπα), αλλά και το αμέσως επόμενο, λυρικό, “Winter sun”, με το σοπράνο σαξόφωνο στην περίπτωσή μας να «χαρίζει» ακόμη περισσότερο σ’ αυτήν την πανέμορφη μελωδία.
Επαφή: www.nirnaaman.com

Τρίτη, 18 Νοεμβρίου 2014

LOWER CUT ένα σημερινό ελληνικό γκρουπ

Σχετικώς καινούριο αγγλόφωνο ελληνικό συγκρότημα (σχηματίστηκε το 2009) που προσφάτως κυκλοφόρησε ολοκληρωμένο άλμπουμ, οι Lower Cut αποτελούνται από τους Αλέξανδρο Δαρμή keyboards, προγραμματισμό, Γιάννη Ευθυμίου μπάσο, προγραμματισμό, Βαγγέλη Σταυρουλάκη κιθάρες, Ειρήνη Αργύρη φωνή και Βασίλη Μπάλδο ντραμς. Το άλμπουμ τους έχει τίτλο Off my Head [Puzzlemusik, 2014] και περιλαμβάνει οκτώ tracks – όλα δικές τους συνθέσεις.
Τα τραγούδια των Lower Cut είναι rock τραγούδια της εποχής – δεν διαφέρουν δηλαδή αναγκαστικώς από άλλα (rock) που ακούγονται τριγύρω. Τώρα, το rock το λέω με την… γενικότερη έννοια, καθότι κάποιοι θα μιλήσουν για shoegazing, dream pop, post punk και άλλα τέτοια συναφή, που είναι και λιγότερο σαφή (ή, εν πάση περιπτώσει, δεν περιγράφουν επακριβώς όλο το σώμα των τραγουδιών του γκρουπ). Υπάρχει, οπωσδήποτε, ένας ήχος nineties στα κομμάτια των Lower Cut, είναι όμως η παραγωγή, που είναι κάπως «βαριά» και «δυσκίνητη», εκείνη που τα μετατρέπει πάραυτα σε τραγούδια του σήμερα.
Το εισαγωγικό “(some random summer) Rain” ξεκινά μ’ ένα πολύ ωραίο ντραμιστικό σχήμα, καθώς τα τύμπανα «σκάνε» μπροστά σαν σε παραγωγή της Fat Possum, όμως σχεδόν αμέσως καταφθάνουν οι κιθάρες κι η φωνή οδηγώντας αλλού το τραγούδι. Ωραίο «πίσω» γέμισμα από τα πλήκτρα και πειστική η φωνή, δημιουργούν, άπαντα, όλες τις προϋποθέσεις για ένα άψογο... ραδιοφωνικό τραγούδι. Το “Child of Mars” δεν διαφέρει και τόσο, ως αίσθηση, από το προηγούμενο track, παρότι η μελωδική φράση στα keyboards τού δίνει ένα ξεπέταγμα, με τη φωνή να κρατάει, εδώ, τα εκφραστικά πρωτεία. Το κιθαριστικό break στην εισαγωγή του “Dreamwalkers” μαζί με τα υπαινικτικά πλήκτρα φαίνεται πως θα καθορίσουν το κομμάτι και στην πορεία, ακόμη και στα κουπλέ, όταν θα κάνουν πίσω όλα τα όργανα για ν’ ανεβεί η φωνή. Το “Silent film” είναι ένα από τα ωραιότερα τραγούδια του άλμπουμ. Κεντημένο από τις κιθάρες και το αρχικώς ανεπαίσθητο ρυθμικό τμήμα, το κομμάτι αυτό ακόμη και όταν «ζωηρεύει» εξακολουθεί να κατακρατεί την υψηλή λειτουργικότητα τής μελωδικής (rock) μπαλάντας. Αλλά και τα υπόλοιπα tracks θα κινηθούν στο ίδιο πάνω-κάτω κλίμα, με το “Goldfish” να στηρίζεται στις κιθάρες βασικά, που κάνουν πολλή δουλειά τόσο στο επίπεδο του ρυθμού όσο και στον γενικότερο όγκο της εγγραφής, με το “Colour cube” να καταγράφεται στις σχετικώς πιο χαμηλόφωνες στιγμές του άλμπουμ (ωραίο τραγούδι, με τα πλήκτρα και τις κιθάρες να ολοκληρώνουν μέσα από αδιαπέραστα «τείχη»), με το “Trickery” να επιβάλλεται μέσα από τα «γεμίσματα» και τα «αδειάσματα» της ενοργάνωσης και με το έσχατο “Absence” να εμφανίζει μια, χαρακτηριστική θα την έλεγα, μελωδική φυγή.
Απλές-κατανοητές καταστάσεις, γενικώς, που περιγράφονται με σαφήνεια από ένα «συγκεντρωμένο» γκρουπ.
Επαφή: www.lowercut.com

Δευτέρα, 17 Νοεμβρίου 2014

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ μουσική για τις μάζες, 18 λιανοτράγουδα κτλ.

Υπάρχουν ήδη μερικές αναφορές στο Δισκορυχείον για το συγγραφικό πόνημα του Μίκη Θεοδωράκη Μουσική για τις Μάζες. Στην πρώτη (14/9/2012) το συμπεριέλαβα σε μια λίστα με 33 ελληνικά μουσικά αναγνώσματα που αξίζει να διαβαστούν, ενώ στην τελευταία (17/3/2014), στην ανάρτηση Μαρία Μήτσορα/ περί underground κ.λπ., είχα αντιγράψει κι ένα μικρό απόσπασμα.
Το Μουσική για τις Μάζες είναι ένα θρυλικό βιβλίο. Κυκλοφορεί επί χούντας (1972) από τις εκδόσεις Ολκός, όταν η μουσική του Μίκη Θεοδωράκη είναι απαγορευμένη και συμβάλλει (και αυτό) στην διαμόρφωση της αντιδικτατορικής πάλης, που θα οδηγούσε ένα χρόνο αργότερα στον ξεσηκωμό του Πολυτεχνείου. (Να σημειώσω, επίσης, πως αποσπάσματα του βιβλίου δημοσιεύτηκαν και στο πρώτο τεύχος του περιοδικού αντί, τον Μάιο του 1972, με το καθεστώς να μην επιτρέπει, στην πορεία, την κυκλοφορία επόμενου τεύχους – όχι εξ αιτίας του κειμένου του Θεοδωράκη). Το Μουσική για τις Μάζες ξεκινά με την εξής προμετωπίδα (για να αντιληφθούμε και τη συγκυρία κάτω από την οποία γράφτηκε): «Όταν ο λαός και το Έθνος δοκιμάζονται από βαθιές ιστορικές κρίσεις τότε ο εκπρόσωπος της κουλτούρας γίνεται μαχητής, γίνεται Φεραίος, Σολωμός, Κάλβος, Παλαμάς, Σικελιανός. Παλεύει μαζί με το λαό μαζί με το Έθνος στην πρώτη γραμμή. Και τότε η κουλτούρα γίνεται μαχόμενη». Προπύργιο της μαχόμενης κουλτούρας υπήρξε φυσικά το λαϊκό τραγούδι, το σύγχρονο λαϊκό τραγούδι (εκείνο που ονομάστηκε «έντεχνο») και το οποίο κατά τον Θεοδωράκη σήμαινε… «επιστροφή στις εθνικές μελωδικές ρίζες, με τη βυζαντινή και τη δημοτική μελωδία», όπως και «σύζευξη με την ποίηση και τα προβλήματα του έθνους». Στο βιβλίο αναλύονται Το Άξιον Εστί (ως ένα βήμα προς την μετασυμφωνική μουσική) και Το Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού (ως «μια πρώτη συνειδητή προσπάθεια, για τη δημιουργία μιας σύγχρονης τραγωδίας και ενός σύγχρονου λυρικού θεάτρου, που να στηρίζεται, επίσης, πάνω στο σύγχρονο λαϊκό»), με το τρίτο κεφάλαιο («Η μουσική μας κληρονομιά») και το Παράρτημα να εμβαθύνουν στις επιδράσεις που άσκησαν στο θεοδωρακικό έργο η βυζαντινή και η δημοτική παράδοση. Ο Θεοδωράκης εντάσσει τον προβληματισμό του μέσα στο γενικότερο κλίμα της αναμόρφωσης της λαϊκής μουσικής στη Δύση, γράφοντας για την… «εκπληκτική επιτυχία του αγγλόφωνου λαϊκού τραγουδιού, ιδιαίτερα ανάμεσα στην παγκόσμια νεολαία, όπως το απέδωσαν μια σειρά συγκροτήματα, ερμηνευτές και συνθέτες, από τους Μπητλς έως την Τζόαν Μπαέζ και τον Μπομπ Ντύλαν»… αλφαδιάζοντας (και σωστά) τη δική του (τότε) μουσική με το rock και το folk της (μαχόμενης) αντικουλτούρας.

Το 1972 ο Θεοδωράκης άρχιζε να γίνεται «αποδεκτός» σιγά-σιγά από το χουντικό καθεστώς. Εννοώ, πως μέσα στο πνεύμα της παγκοσμιότητας της μουσικής του, οι τότε κρατούντες (κατόπιν και εσωτερικών πιέσεων – και όχι μόνο εξωτερικών) προσπαθούσαν να διακρίνουν με ποιον τρόπο θα κυκλοφορούσαν οι μουσικές και τα βιβλία του, και κάτω από ποια ακριβώς συγκυρία θα μπορούσε κι εκείνος κάποια στιγμή να επιστρέψει στην πατρίδα. Ο Θεοδωράκης μπορεί το 1972 να ήταν απών από την Ελλάδα, ως φυσική παρουσία, δεν ήταν όμως καθόλου απών στα Μέσα και τον Τύπο. Τα Επίκαιρα π.χ. της 3-9 Νοεμβρίου 1972 (τεύχος 222) κυκλοφορούν με τίτλο «Θεοδωράκης: Διαβατήριο έχω, θα έλθω!...», ενώ δημοσιεύεται (στο εξώφυλλο) και μικρή φωτογραφία του. Στις εσωτερικές σελίδες διαβάζουμε την ανταπόκριση του Γιώργου Λιάνη από το Παρίσι και βεβαίως την συνέντευξή του με τον Μίκη, που καταλαμβάνει σχεδόν τέσσερις σελίδες. Το κείμενο του Λιάνη ξεκινάει ως εξής:
«Ένα μήνα μετά τη συνέντευξη-πυροτέχνημα του Μίκη Θεοδωράκη στην Ακρόπολη, το θέμα της επιστροφής (του μουσικού και όχι του πολιτικού) παραμένει ανοικτό. Οι Έλληνες συνθέτες, στιχουργοί και τραγουδισταί ζήτησαν από την Κυβέρνηση να αρθή η απαγόρευση της (μη πολιτικής) μουσικής του, αλλά η απαγόρευση δεν έχει ακόμη αρθή. Εν τούτοις, η Μαργαρώ και το Στώσε το στρώμα σου  εκτελούνται σποραδικά σε ένα-δυο αθηναϊκά κέντρα και εταιρίες δίσκων ετοιμάζονται να τυπώσουν μερικά από τα νέα τραγούδια του, αν η μουσική του επιτραπή. Στο Παρίσι ο Θεοδωράκης, περιμένοντας το πράσινο φως, έχει το ένα πόδι του στον αέρα. Στην τσέπη του υπάρχει ένα κανονικό ελληνικό διαβατήριο που λήγει το 1975. Είναι πολύ πιθανό να ξεκινήση και με κίτρινο. Να μπη ξαφνικά στο αεροπλάνο και να φτάση κάποιο μεσημέρι στην Αθήνα. Ο Θεοδωράκης-μουσικός είναι αποδεκτός. Ο Θεοδωράκης-πολιτικός (αν υφίσταται ακόμη) δεν είναι αποδεκτός από τις αρχές».
Αυτό το τελευταίο ήταν λίγο ακατανόητο. Πώς θα διαχώριζες έναν καλλιτέχνη, όταν η (τότε) μουσική του ήταν τόσο στενά δεμένη με την πολιτική του διάσταση; Ευτυχώς αυτή την ερώτηση την απευθύνει ο Λιάνης στον Θεοδωράκη: 
Γ.Λ. Μεταξύ των άλλων μετεδόθη ότι η ελληνική κυβέρνηση θα επιτρέψη τη μετάδοση των μη πολιτικών τραγουδιών σου. Μπορείς εσύ να κάνης ένα διαχωρισμό των συνθέσεών σου σε πολιτικές και μη; Θα δεχόσουν τη μετάδοση των μη πολιτικών τραγουδιών σου;
Μ.Θ. Είναι θέμα πολύ ειδικό. Μην ξεκινάμε πως υπάρχουν δύο άρθρα που απαγορεύουν τη μουσική μου. Πολύ βαρύτερες παραβιάσεις του στρατιωτικού νόμου δικάζονται σήμερα από τα κοινά δικαστήρια, ενώ όποιος τραγουδήσει τη Μαργαρίτα-Μαργαρώ κινδυνεύει να πάει Στρατοδικείο. Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα. Τα άλλα είναι μικρότερης σημασίας.
Έχει ενδιαφέρον η απάντηση του Μίκη, παρότι, προσωπικώς, δεν με καλύπτει… Άλλο «Μαργαρίτα-Μαργαρώ» και άλλο ας πούμε «Οι πρώτοι νεκροί». Ναι μεν τα δύο τραγούδια μπορεί να είναι γραμμένα από τον ίδιον άνθρωπο, αλλά… άλλο το ένα άλλο το άλλο. Το ότι θα μπορούσε να επιτραπεί το πρώτο, δεν σημαίνει με τίποτα πως θα επιτρεπόταν και το δεύτερο… Και κάτι ακόμη από την συνέντευξη... 
Γ.Λ. Σαν ελεύθερη μετάδοση της μουσικής σου εννοείς και τη μετάδοσή της από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο;
Μ.Θ. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα με ενδιέφερε η μετάδοση ή μη της μουσικής μου από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Δεν θα το ’θελα μάλιστα. Μου φτάνει να μπορή ο κόσμος να τραγουδάη ελεύθερα τα τραγούδια μου.

Την 14/10/1972 (λίγες ημέρες δηλαδή πριν την συνέντευξη Θεοδωράκη στα Επίκαιρα) η Ένωση Μουσικοσυνθετών και Στιχουργών Ελλάδος με έκκλησή της προς τον Παπαδόπουλο ζητά την άρση της απαγόρευσης μετάδοσης και κυκλοφορίας των τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη. Την έκκληση εκείνη είχαν υπογράψει οι Γιώργος Κατσαρός (ασχέτως αν μερικά χρόνια πριν είχε βάλει μουσική στο «21η Απριλίου 1967», στα λόγια του Γιώργου Οικονομίδη), Απόστολος Καλδάρας, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Θόδωρος Δερβενιώτης, Μάνος Λοΐζος, Χρήστος Λεοντής, Πυθαγόρας, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Τάκης Παναγόπουλος, Γιάννης Κακουλίδης, Μάνος Χατζιδάκις, Νίκος Γκάτσος και Σταύρος Ξαρχάκος.
Εφ. Μακεδονία 16/11/1973
Ένα χρόνο αργότερα, την 8/10/1973 τα «Δεκαοχτώ Λιανοτράγουδα» του Θεοδωράκη, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου, ακούγονται για πρώτη φορά σε μπουάτ της Πλάκας. Τα απέδωσαν ο Αντώνης Καλογιάννης, η Μαρία Δημητριάδη και λαϊκή ορχήστρα. Λίγες μέρες αργότερα (16/11/1973 – την παραμονή του Πολυτεχνείου δηλαδή) διαβάζουμε στο πρωτοσέλιδο της Μακεδονίας: «Δι’ αποφάσεως του υφυπουργού παρά τω πρωθυπουργώ κ. Σπ. Ζουρνατζή επετράπη η κυκλοφορία δίσκων, οι οποίοι περιέχουν 40 τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, τα οποία είχον απαγορευτεί από το 1967. Δι’ ετέρας εξ άλλου χορηγηθείσης αδείας υπό του κ. Ζουρνατζή επετράπη η κυκλοφορία ετέρων 18 τραγουδιών εις δίσκους του Μίκη Θεοδωράκη σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου, παραγωγής 1968 (σ.σ. γράφτηκαν το 1968 από τον Ρίτσο, όταν ήταν εκτοπισμένος στο Παρθένι της Λέρου) δια τα οποία ουδέποτε είχε δοθεί άδεια κυκλοφορίας εν Ελλάδι. Ταύτα φέρουν τον γενικόν τίτλον Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας».
Τα «Λιανοτράγουδα» ακούστηκαν αρχικώς στο Albert Hall του Λονδίνου (17/1/1973) από τους Μαρία Φαραντούρη, Πέτρο Πανδή, Αφροδίτη Μάνου και Αχιλλέα Κωστούλη, για να δισκογραφηθούν από τους ίδιους λίγο καιρό αργότερα στο Παρίσι – πρόκειται για το LP Theodorakis Concert 1/ Lianotragouda/ Chansons de la Patrie Amère/ 18 Couplets de Yannis Ritsos” [FR. EMI/ Columbia 2C 066 - 94.668, 1973]. Την εποχή των γεγονότων του Πολυτεχνείου, τα «Λιανοτράγουδα» (που ήδη είχαν ακουστεί στην Πλάκα) ηχογραφούνται στην Ελλάδα από τον Γιώργο Νταλάρα (με τη συμμετοχή της Άννας Βίσση). Υπάρχει ο μύθος πως τα τραγούδια γράφτηκαν κρυφά και κάτω από τη μύτη του καθεστώτος (το έχει πει και ο Θεοδωράκης αυτό, αλλά επειδή τότε δεν βρισκόταν στην Ελλάδα μπορεί να μην είχε πληροφορηθεί την απόφαση του Ζουρνατζή). Αν το δημοσίευμα της Μακεδονίας προέρχεται από την 16/11/1973, λογικώς η απόφαση θα είχε γνωστοποιηθεί στον Μάτσα την προηγούμενη μέρα και πάλι λογικώς θα ηχογραφήθηκαν αυτά, μάνι-μάνι, αν όχι την 15, τότε την 16/11. Θέλω να πω, με άλλα λόγια, πως τα «Λιανοτράγουδα» ηχογραφήθηκαν νόμιμα και με την άδεια του καθεστώτος – και καλό θα είναι να λέμε τα πράγματα ως έχουν και όχι να πουλάμε… αντιστασιακές παρανομίες (δεν αναφέρομαι επ’ ουδενί στον Θεοδωράκη, ο οποίος εξάλλου τότε ήταν στον Καναδά, όπως μας πληροφορεί η Gail Holst). Φυσικά, μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, και μετά την πτώση του Παπαδόπουλου την 25/11/1973, όλες οι θετικές αποφάσεις για τα τραγούδια πάρθηκαν πίσω, με αποτέλεσμα η ηχογράφηση των «Λιανοτράγουδων» να κυκλοφορήσει τελικώς μετά την πτώση της χούντας [MINOS MSM 192]. Μάλιστα, στο label αναγράφεται όχι μόνο το έτος κυκλοφορίας του άλμπουμ (1974), αλλά και ο αριθμός αδείας «30923/5817/73» (δεν ξέρω πόσοι δίνουν σημασία σε κάτι τέτοιες λεπτομέρειες). Τούτο σημαίνει πως τα τραγούδια ήταν εντελώς νόμιμα την εποχή που ηχογραφήθηκαν (τον Νοέμβριο του 1973), καθότι, σε κάθε άλλη περίπτωση, δεν θα είχαν πάρει άδεια (με κατάληξη «73»).
Το label από τα "18 Λιανοτράγουδα" με αριθμό άδειας 30923/5817/73 και έτος έκδοσης το... μεταπολιτευτικό 1974
Ψάχνοντας για τα «Λιανοτράγουδα» στο δίκτυο πέρασα και από το e-orfeas.gr, ένα ενδιαφέρον site για την ελληνική μουσική, που, δυστυχώς, κατέβασε ρολά. Εκεί έπεσα σ’ ένα απόσπασμα συνέντευξης του Γιάννη Αγγελάκα στο βραχύβιο περιοδικό Octava (#1, 10/2005). Έψαξα και βρήκα το τεύχος (με κάποιο κόπο είναι αλήθεια, γιατί δεν θυμόμουν πού το είχα καταχωνιάσει) προκειμένου να έχω μιαν ολοκληρωμένη εικόνα της συνέντευξης. Λέει ο Αγγελάκας: «Την εποχή που ήμουν έφηβος –τέλη της δεκαετίας του ’70– δεν υπήρχε μουσική για μένα και τους φίλους μου (σ.σ. Έλα Παναγία μου!). Θυμάμαι να έχουμε βγει στους δρόμους ανήσυχοι, φρικιά, αλλά χωρίς μουσική (σ.σ. άιντε πάλι). Το ροκ μας είχε κουράσει – το ακούγαμε σαν απόηχο της δεκαετίας του ’60. Και όλοι οι μεγάλοι ήρωες εκείνης της γενιάς είχαν πεθάνει ή είχαν γίνει επιχειρηματίες που είναι το ίδιο πράγμα. Απ’ την άλλη, από την μέρα που έπεσε η Χούντα, μας είχαν φάει τ’ αυτιά για έναν μεγάλο Έλληνα συνθέτη, τον Θεοδωράκη, που έγραφε επαναστατικά τραγούδια. Περιμέναμε πως και πώς να τον ακούσουμε (σ.σ. περίμενε ο Αγγελάκας, που δεν ήταν ούτε 15 όταν έπεσε η χούντα, ν’ ακούσει τον Θεοδωράκη, γιατί όταν ήταν 8 η χούντα είχε απαγορεύσει τον Θεοδωράκη και ο Αγγελάκας δεν είχε τι ν’ ακούσει!). Και ο πρώτος δίσκος που άκουσα ήταν με τον Νταλάρα να λέει Τη Ρωμιοσύνη μη την κλαίς (σ.σ. από τα «18 Λιανοτράγουδα της Πικρής Πατρίδας»). Μου ’ρθε να βάλω τα κλάματα. Ήταν μία από τις μεγαλύτερες μουσικές απογοητεύσεις της ζωής μου. Μου φάνηκε –σαν ήχος, σαν ύφος, σαν λόγια– κάτι τελείως ξεπερασμένο. Κατάλληλο μόνο για soundtrack της ΚΝΕ. Επαναστατικά τραγούδια του βουνού, όταν εμείς ήμασταν ήδη στις λεωφόρους. Εμένα όλο αυτό το πακέτο “ΚΝΕ – Θεοδωράκης – Επανάσταση” μου βρώμαγε».
Εγώ δεν είμαι ΚΚΕ (ούτε υπήρξα ποτέ μέλος του), αλλά τον αντικομμουνισμό τον σιχαίνομαι. Ενώ αραιά και που μπορεί να συμφωνώ με θέσεις του κόμματος (και πάντως τα τελευταία χρόνια, επί κρίσης, καθόλου), όταν έχω εμπρός μου αντικομμουνιστή γίνομαι… γενίτσαρος της ΚΟΒας. Έτσι, λοιπόν, ενώ ο Αγγελάκας στα τέλη των seventies, όταν ήταν έφηβος, δεν είχε τι ν’ ακούσει (λες και δεν υπήρχαν οι Ramones, οι Damned, οι Clash και δεκάδες άλλοι σε δίσκους ελληνικών εκτυπώσεων) έρχεται τώρα να μας πει (το 2005 εννοώ) για τον Θεοδωράκη και την ΚΝΕ. Α παράτα μας ρε φίλε. Εγώ αν ήμουνα στην ηλικία του (δηλαδή αν είχα γεννηθεί το ’59), το ’74 θα άκουγα Gary Glitter, ΑΒΒΑ και 2002 (με Ηλία Ασβεστόπουλο), το ’76 μπορεί να άκουγα αντάρτικα και Ξυλούρη, άιντε και λίγο Socrates και το ’79 (που θα ήμουν 20) μπορεί να άκουγα το «Φλου», αλλά σίγουρα θα άκουγα Ian Dury και Tom Robinson, γιατί γι’ αυτούς θα έγραφαν τα περιοδικά της εποχής. Πάντα θα είχα κάτι ν’ ακούσω, και δεν θα είχα πρόβλημα ούτε με τον Θεοδωράκη, ούτε με κανέναν άλλον. Γιατί σε τελευταία ανάλυση ο Θεοδωράκης, βιωματικά, δεν θα με αφορούσε. Αυτή είναι η ουσία και όλα τα υπόλοιπα είναι λόγια της πλάκας…

Κάποτε ένας φίλος με είχε ρωτήσει το εξής: γιατί κυκλοφορούσε νόμιμα, επί χούντας, ένα βιβλίο του Θεοδωράκη (το Μουσική για τις Μάζες, το 1972 υπενθυμίζω) και δεν κυκλοφορούσαν νόμιμα, την ίδιαν εποχή, και κάποια από τα τραγούδια του; Η απάντηση είναι απλή… και την δίνει ο «θεωρητικός» της δικτατορίας Γεώργιος Γεωργαλάς στο γνωστό βιβλίο του Η Προπαγάνδα/ Μεθοδική και Τεχνική της Αγωγής των Μαζών. Επιλέγω ένα απόσπασμα από την έκδοση… ΒΙΠΕΡ/ Πάπυρος Πρεςς, Αθήνα 1973. Γράφει ο Γεωργαλάς:
«Η μουσική είναι η λιγώτερο “λογική” από όλες τις τέχνες, η πιο συναισθηματική. Γι’ αυτό, ουσιαστικά, αποτελεί μία “έκκλησι στο υποσυνείδητο”. Η μουσική δεν ελέγχεται από το λογικό, αλλά επιδρά στο σύνολο της ψυχικής ζωής (ένστικτα, ροπές) που είναι κοινή για όλους στην βάσι της. Γι’ αυτό ακριβώς και προκαλεί κοινότητα αντιδράσεων. Είναι το πιο κατάλληλο μέσο μαζοποιήσεως. Οι άνδρες της μονάδος που βηματίζουν παρελαύνοντας με τον ίδιο σκοπό, τα μέλη της συγκεντρώσεως που τραγουδούν τον ίδιο ύμνο, οι διαδηλωταί που εμπνέονται με τον ίδιο ρυθμό, χύνονται σε ένα κοινό καλούπι, γίνονται μάζα. Όπως παρατηρεί ο Χόλυ Ρόλλερς, μια κατάλληλη μουσική, φέρνει μαζική ύπνωσι ή υστερία, κυρίως όταν τραγουδιέται μαζικά. Έτσι διαλύει το άτομο μέσα στη μεγάλη μάζα, και το συγχωνεύει μ’ αυτήν. Το μαζικό τραγούδι είναι το καλύτερο μέσον για να μεταμορφώσης το πλήθος σε ομόψυχη μάζα και να της δώσης τα αντανακλαστικά του ενός όντος. (…) Η μουσική και το τραγούδι δεν θεωρούνται από τον κομμουνισμό σαν μέσα ψυχαγωγίας ή σαν μορφές Τέχνης, αλλά σαν μέσα Προπαγάνδας.(…) Οι κομμουνισταί προσπαθούν ιδιαίτερα να οικειοποιηθούν την λαϊκή μουσική και να της προσδώσουν δικό τους κοινωνικό, δηλ. πολιτικό περιεχόμενο, επειδή αυτή εκφράζει και συγκινεί τις λαϊκές μάζες».
Το τραγούδι δηλαδή, εν αντιθέσει με το βιβλίο –που το διαβάζει καθένας μόνος του, στο σπίτι του και δεν τρέχει τίποτα– έχει την ικανότητα να συνεγείρει τα πλήθη. Εξαπλώνεται ταχύτητα, μεταφέρεται από στόμα σε στόμα, γίνεται κοινό κτήμα σε χρόνο dt, συντροφεύοντας (ή και υποβάλλοντας) επαναστατικές (στην περίπτωσή μας) διαθέσεις.
Προσέξτε τώρα. Η έκδοση σε ΒΙΠΕΡ της Προπαγάνδας του Γεωργαλά δεν ήταν ακριβώς η ίδια με την πρώτη-πρώτη που είχε συμβεί έξι χρόνια νωρίτερα [Γεωργιάδης – Εκδοτική Εταιρεία, Αθήνα 1967]. Στο ίδιο περί μουσικής κεφάλαιο υπάρχουν δύο ακόμη παράγραφοι που απουσιάζουν από την έκδοση του ’73. Σας τις δίνω… πριν τις σχολιάσω…
«Χαρακτηριστική είναι η στάσις του κομμουνισμού στη χώρα μας απέναντι στο λεγόμενο λαϊκό τραγούδι (μπουζούκι). Αρχικώς είχε πάρει θέσι αδιαλλάκτως εχθρική, το χαρακτήριζε εκδήλωσι παρακμής και το καταπολεμούσε. Όταν όμως διαπίστωσε ότι δεν μπορούσε να μειώση την απήχησί του στο λαό, έκανε στροφή. Από αδιάλλακτος πολέμιος του λαϊκού τραγουδιού, ο κομμουνισμός, μετετράπη σε φανατικό υποστηρικτή του. Το αγκάλιασε και με δικούς του μουσικοσυνθέτες προσπαθεί να το θέση κάτω από τον έλεγχό του για να το προσανατολίση προς τα εκεί που θέλει και να το χρησιμοποιήση σαν όργανο επηρεασμού της κοινής γνώμης.
Ταυτόχρονα ο εγχώριος κομμουνισμός προσπάθησε να δημιουργήση και ένα νέο είδος λαϊκοφανούς τραγουδιού σε ρυθμούς γιε-γιε, για να συγκινή τη νεολαία και με πολιτικό περιεχόμενο (“αντιπολεμικό”, αντιαμερικανικό, περί Βιετνάμ αντιμιλιταριστικό κ.ο.κ.). Εστίες ειδικές για τη διάδοσι και διαμόρφωση αυτού του τραγουδιού είναι οι μπουάτ νεολαίας που ίδρυσε ή ελέγχει η κομμουνιστική Προπαγάνδα στην Πλάκα».
Μέσα στην «θεοδωρακικοποίηση» (διάβαζε… και φιλελευθεροποίηση) που προσπαθούσαν να περάσουν οι Απριλιανοί το 1973 (και πάντως πριν τα γεγονότα του Πολυτεχνείου), μια παράγραφος που θα «φωτογράφιζε» επί της ουσίας τον Μίκη Θεοδωράκη ως τον… κομμουνιστή συνθέτη, που θα επιχειρούσε να ελέγξει το λαό, επηρεάζοντας την κοινή γνώμη, δεν θα είχε κανένα απολύτως νόημα. Γι’ αυτό και παραλήφθηκε.
Η δεύτερη παράγραφος έχει επίσης ενδιαφέρον. Κατ’ αρχάς η Πλάκα το 1973 ήταν το πεδίο άσκησης της τουριστικής πολιτικής του καθεστώτος (η βιτρίνα του προς τα έξω) και κάθε απόπειρα σύνδεσής της με… κομμουνισμούς και τα ρέστα δεν θα είχε κανένα απολύτως νόημα. Θα ήταν άστοχη και θα έκανε κακό. Και το άλλο. Αν νωρίς το 1967 οι γιεγιέδες ήταν ακόμη μια κατάσταση υπό διαμόρφωση –έχω την αίσθηση πως ο Γεωργαλάς αναφερόταν στα λίγο πριν την δικτατορία… αντιαμερικανικά «Νέγρικα» του Λοΐζου, πιθανώς και σε κάποια κομμάτια του «νέου κύματος»– στην διαδρομή η… ψυχεδελονεολαία θα ελεγχόταν πλήρως από το καθεστώς με αποτέλεσμα κάθε έννοια… γιεγιέδικου κομμουνισμού, κάθε έννοια γιεγιέδικης αντίστασης προς τη χούντα δηλαδή, να ακουγόταν παντελώς γελοία το 1973…

Σάββατο, 15 Νοεμβρίου 2014

η ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ του Κ.Κ.Ε. (εσωτ.)

Μπορεί όλοι (οι σχετικοί) να γνωρίζουν την Κομμουνιστική Επιθεώρηση (ΚΟΜ.ΕΠ), το γνωστό περιοδικό που αποτελεί ένα… Θεωρητικό και Πολιτικό Όργανο της Κεντρικής Επιτροπής του Κ.Κ.Ε., αλλά πολλοί λίγοι γνωρίζουν πως την εποχή της δικτατορίας τον τίτλο και την ουσία της ΚΟΜ.ΕΠ διαχειριζόταν το, επίσης παράνομο τότε, Κ.Κ.Ε. (εσωτ.). Στο site της σημερινής «ορθόδοξης» ΚΟΜ.ΕΠ υπάρχει μία ισχνή αναφορά στην τότε συγκυρία, στην οποία διαβάζουμε τα ακόλουθα: «Προσαρμογή σε συνθήκες πολιτικής προσφυγιάς, παρανομία στην Ελλάδα, εσωκομματική διαπάλη μετά την ήττα και την οργανωμένη ανασύνταξη των δυνάμεων του ΔΣΕ στις χώρες της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, διάχυση των κομματικών δυνάμεων στις οργανώσεις της ΕΔΑ, κυριαρχία του οπορτουνισμού, κρίση και διάσπαση το 1968. Η οπορτουνιστική ομάδα της ΚΕ που αποσχίστηκε και λειτούργησε ως “ΚΚΕ εσωτερικού”, αρχικά καπηλεύτηκε τον τίτλο “Κομμουνιστική Επιθεώρηση”, με τον οποίο έγιναν ορισμένες εκδόσεις στην περίοδο της δικτατορίας.(…)».
Η ΚΟΜ.ΕΠ του Κ.Κ.Ε. (εσωτ.) δεν είχε υιοθετήσει μόνο τον τίτλο του περιοδικού του Κ.Κ.Ε. (που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 1921), μα ακόμη και το κλασικό τσιτάτο… Προλετάριοι Όλων των Χωρών Ενωθείτε!, το οποίον αναγραφόταν στην πρώτη σελίδα της. Ένα άλλο πράγμα που μπορεί να δημιουργεί μιαν εντύπωση είναι πως στα τεύχη που έχω εγώ στη διάθεσή μου δεν αναφέρεται κανένα στοιχείο «ταυτότητας» του εντύπου. Θεωρητικώς δηλαδή κανείς δεν γνώριζε που εκδιδόταν και τυπωνόταν η ΚΟΜ.ΕΠ, ποιος ήταν διευθυντής της, αρχισυντάκτης της κ.λπ. Λογικότατο, για ένα περιοδικό τής παρανομίας. Το κλασικό επίσης «διευθύνεται από συντακτική επιτροπή» δεν απαντούσε σε κανένα ερώτημα, ένα ερώτημα που γινόταν κάπως εντονότερο καθώς διάβαζες στο οπισθόφυλλο τα σχετικά περί συνδρομών (τιμή τεύχους 15 δραχμές, εξάμηνη συνδρομή 75 δρχ. ή 2,5 δολάρια και ετήσια 150 δρχ. ή 5 δολάρια). Πού θα έστελνε κάποιος τη συνδρομή του; Αδιευκρίνιστο… Ή, όχι και τόσο... Η ΚΟΜ.ΕΠ του Κ.Κ.Ε (εσωτ.) φαίνεται πως τυπωνόταν και εκδιδόταν στην Φρανκφούρτη της Δυτικής Γερμανίας, φθάνοντας παρανόμως, εννοείται, στην Ελλάδα.
Στο τεύχος 5-6 (Μάης-Ιούνης 1972) υπάρχει ένα κείμενο που έχει τίτλο «Προβλήματα της αντιδικτατορικής πάλης της νεολαίας» το οποίον υπέγραφε ομάδα εργασίας στελεχών της νεολαίας του Κ.Κ.Ε. (εσωτ.), κρατούμενων της χούντας. Η ανάλυση καταλαμβάνει 13 σελίδες και χωρίζεται στα εξής κεφάλαια: Η Θέση των Νέων στη Σύγχρονη Κοινωνία, Η Θέση των Νέων Μεσ’ στη Δικτατορία, Οι Αγώνες της Νεολαίας και το Αντιστασιακό Κίνημα, Η Αντιδικτατορική Ενότητα της Νεολαίας, Προβλήματα Προσανατολισμού Μορφολογίας και Οργανωτικής Ανάπτυξης του Αντιστασιακού Κινήματος της Νεολαίας, Η Πρωτοπόρα Οργάνωση της Νεολαίας και ο Ρόλος της στη Σημερινή Φάση. Πέρα από το γενικότερο μπλα-μπλα, υπάρχουν ορισμένα σημεία που περικλείουν ευρύτερο νόημα και στα οποία αξίζει να σταθούμε…
«Οι νέοι αρνούνται τον παληό τρόπο ζωής, την ένταξη στο υφιστάμενο σύστημα, την αναρχία της αγοράς και την ιδιότητα του ανεύθυνου καταναλωτή, την εξάρτηση των πεπρωμένων τους από τον ανταγωνισμό τεράστιων και ανέλεγκτων γραφειοκρατικών μηχανισμών, φορέων των ιδιωτικών συμφερόντων, την προοπτική του πολέμου και του αφανισμού. Απαιτούν τον έλεγχο των δυνάμεων που ρυθμίζουν τις τύχες τους, διεκδικούν τη συμμετοχή τους σ’ όλες τις διαρθρώσεις της δημόσιας ζωής, επιδιώκουν τον αυτοπροσδιορισμό. Αυτό είναι το γνωσιολογικό και κοινωνικό υπόβαθρο της λεγόμενης ανταρσίας των νέων».
«Η διάδοση της ιδεολογίας της δικτατορίας, που είναι κράμα κλασικών φασιστικών αντιλήψεων, ελληνοχριστιανικών κοινοτοπιών και σύγχρονου αντικομμουνισμού, αποτελεί ένα από τα κύρια έργα στους χώρους όπου συγκεντρώνεται η νεολαία: σχολεία, πανεπιστήμια, στρατός, αθλητισμός, επιχειρήσεις κ.λπ. Η δημιουργία του σώματος των αλκίμων, μολονότι οι συνθήκες δεν επιτρέπουν να πάρει την έκταση της μεταξικής ΕΟΝ, αποβλέπει μεσοπρόθεσμα στη φασιστική μιλιταριστική διαπαιδαγώγηση μιας ορισμένης μερίδας της νεολαίας και μακροπρόθεσμα στη μετατροπή της σε παρακρατικού τύπου οργάνωση στο χώρο της νεολαίας».
«Οι αντιστασιακές οργανώσεις των νέων, η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη και η σπουδαστική οργάνωση Ρήγας Φεραίος, οι νέοι της Δημοκρατικής Άμυνας και των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων διαμορφώνουν κοινούς στόχους στα βασικά προβλήματα του αγώνα και χρησιμοποιούν κοινές μορφές πάλης στην διεξαγωγή του. Αλλά παρ’ όλες τις θετικές προϋποθέσεις που υπάρχουν για την αποφασιστική συμπαράταξη των αντιστασιακών δυνάμεων της νεολαίας, το επίπεδο συντονισμού και κοινής δράσης ανάμεσά τους είναι ακόμα σε εμβρυώδη μορφή».
«Η νεολαία της Αριστεράς πιστεύει ότι υπάρχουν σήμερα όλες οι δυνατότητες για κοινό αντιστασιακό φορέα της Δημοκρατικής νεολαίας. Μια θαυμάσια ευκαιρία προσφέρεται με την πρωτοβουλία των 9 σημείων του Μίκη Θεοδωράκη για την δημιουργία Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης. Μέσα στο ευνοϊκό κλίμα αυτής της πρότασης πρέπει να αναληφθούν όλες οι πρωτοβουλίες για να εκφρασθεί στο χώρο της νεολαίας μια Πανελλήνια Οργάνωση Αντιδικτατορικής Νεολαίας με βασικό της πρόγραμμα τα συμφωνημένα σημεία των αντιστασιακών οργανώσεων ΠΑΜ-ΠΑΚ-Δ.Α. προσαρμοσμένα στα ιδιαίτερα προβλήματα και αιτήματα των νέων της χώρας μας. Η δημιουργία μιας τέτοιας οργάνωσης θα διευκόλυνε ταυτόχρονα την συγκρότηση του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης».
Η Κομμουνιστική Επιθεώρηση του Κ.Κ.Ε. (εσωτ.), που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά τον Ιούνιο του 1969, φαίνεται να βάζει τέλος με το (παράνομο πάντα) τεύχος 2, τον Μάη του ’74. Από τον Νοέμβριο εκείνης της χρονιάς, αφού έχει πέσει η χούντα κι έχει νομιμοποιηθεί η κομμουνιστική Αριστερά, η ΚΟΜ.ΕΠ θα περάσει στα χέρια του Κ.Κ.Ε. παραμένοντας εκεί μέχρι σήμερα.

Παρασκευή, 14 Νοεμβρίου 2014

DARRELL KATZ με έμπνευση τον Αϊνστάιν

Όπως είχα γράψει και παλαιότερα… η Jazz Composers Alliance Orchestra (JCAO) δεν είναι νεοφερμένη ορχήστρα. Περιφέρεται στην ανατολική μεριά των ΗΠΑ από 30ετίας, έχοντας στο παλμαρέ της συνεργασίες με τους Julius Hemphill, Sam Rivers και Oliver Lake. Ο Darrell Katz είναι από ’κείνα τα χρόνια ενορχηστρωτής, διευθυντής και παραγωγός της, κατορθώνοντας απ’ ό,τι φαίνεται και στο παρόν “Why Do You Ride?” [Leo, 2014] να συντηρήσει μία εικοσαμελή ομάδα, η οποία περιλαμβάνει όλα τα… κλασικά όργανα, και ακόμη τούμπα, βιμπράφωνο, ηλεκτρικές κιθάρες, φλάουτο και φωνή (Rebecca Shrimpton). Τα μέλη της δεν είναι τυχαίοι μουσικοί (κανείς δεν είναι τυχαίος δηλαδή), αλλά ορισμένα έχουν πιο φανερή ιστορία και πορεία (π.χ. ο αλτίστας Alan Chase έχει παίξει με τον Rashied Ali και τον John Zorn, ο επίσης αλτίστας Jim Hobbs προέρχεται από το Fully Celebrated Trio, ο reedman Phil Scarff από το indo-jazz quintet Natraj κ.λπ., κ.λπ.). Το αποτέλεσμα όλης αυτής της… διαπλοκής είναι για ακόμη μία φορά εντυπωσιακό. Η ορχήστρα τα δίνει όλα στο πιο καινούριο project της, που αυτή τη φορά περιστρέφεται γύρω από την (καθημερινή) σκέψη του Αλβέρτου Αϊνστάιν. Περί τίνος ακριβώς πρόκειται;
O Darrell Katz, που διευθύνει την JCAO, ενώ παίζει και κιθάρα στο εισαγωγικό φερώνυμο track, έχει κατά νου μερικά τσιτάτα που αποδίδονται ή αφορούν στον Αϊνστάιν, τσιτάτα καθημερινού-φιλοσοφικού περιεχομένου (όχι αναγκαστικώς επιστημονικά εννοώ) και εμπνεόμενος απ’ αυτά ορίζει ένα έργο «μπιγκ-μπαντικής» jazz, με σύγχρονο κάλυμμα. Μερικές από αυτές τις φράσεις «κλειδιά» είναι και οι ακόλουθες: «Δεν ξέρω με τι όπλα θα γίνει ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά ο Τέταρτος θα γίνει σίγουρα με ξύλα και με πέτρες», «Εκείνα που μετράνε δεν μπορεί να μετρηθούν και όλα εκείνα που μπορεί να μετρηθούν δεν μπορεί και να μετράνε», «Η μόνη απόδραση από τις δυσκολίες της ζωής είναι η μουσική και οι γάτες», «Η ζωή είναι σαν το ποδήλατο, για να είσαι σε ισορροπία θα πρέπει να κινείσαι», «Η αγάπη είναι μεγαλύτερος δάσκαλος από το καθήκον»… Αυτά και άλλα δημιουργούν ένα υπόβαθρο εννοιολογικό και κατ’ επέκταση στιχουργικό, πάνω στο οποίο θα «πατήσει» η JCAO (ηχογράφηση από τις 18-19 Ιουνίου 2013 στο Allston της Μασαχουσέτης) προβάροντας μία σειρά συνθέσεων (άπασες του Katz, πλην της τελευταίας – πρόκειται για το “Monks mood” του Thelonious Monk), ικανές να δημιουργήσουν «έντεχνα» τζαζ περιβάλλοντα. Εννοώ πως οι συνθέσεις του Katz περιλαμβάνουν ολοκληρωμένες ενορχηστρωτικές και αισθητικές αντιλήψεις, που άλλοτε μπορεί να ανακαλούν στοιχεία τής… Ellington-ιας δυναμικής (άκου το εισαγωγικό “Why do you ride?”, όπως και το έσχατο “Monks mood” ας πούμε) και άλλοτε να ακούγονται κοντά στην περισσότερο αυθόρμητη και πειραματική «μπιγκμπαντική» τζαζ των sixties. Καθοριστική συμβολή στο συνολικό αποτέλεσμα έχει, οπωσδήποτε, και η ερμηνεύτρια Rebecca Shrimpton, η παρουσία της οποίας προσφέρει στο άκουσμα μία κάποια δημοφιλή νότα, χωρίς, φυσικά, ο τρόπος που αποδίδει τα παράξενα στιχάκια να σχετίζεται με τυπικές ερμηνευτικές συνταγές. Γενικώς, ένα… out πνεύμα ανιχνεύεται στο “Why Do You Ride?”, ένα σύνθετο έργο που συνδυάζει τα ασυνδύαστα… Αποστασιοποιημένες, αλλά και soulful καταστάσεις (για να το πω με απλά λόγια).
Επαφή: www.leorecords.com

Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου 2014

Η ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΣΕΤΑΣ

Την πρώτη Cassette Store Day, του 2013, δεν την είχα πάρει χαμπάρι. Για τη δεύτερη όμως, εκείνη του προηγούμενου Σεπτεμβρίου (27/9), έμαθα όσα έπρεπε να μάθω και μάλιστα από διαφορετικές πηγές. Sites, περιοδικά, εφημερίδες, ακόμη και e-mail εμφανίστηκε στο inbox μου με τη σχετική ανακοίνωση. Οι άνθρωποι πίσω από την «ιδέα» δούλεψαν σωστά και το σχετικό μάρκετιν απέδωσε τα αναμενόμενα. Στην Αμερική π.χ. η Παγκόσμια Ημέρα της Κασέτας γιορτάστηκε με μερικές εκατοντάδες(!) κυκλοφορίες (They Might Be Giants, Townes Van Zandt, Chuck Prophet, Robyn Hitchcock, J Dilla, Adolescents…), ενώ και στην Αγγλία ο… πανζουρλισμός της κασέτας δεν πήγε πίσω, αφού μοιράστηκαν tapes με εγγραφές των Homosexuals, Peter Broderick, The Wedding Present, Bright Light Bright Light, Fair Ochs και δεκάδων άλλων. Ακόμη και στη χώρα μας η Cassette Store Day τιμήθηκε αναλόγως, με την Inner Ear να τυπώνει σε MC (Music Cassette), ειδικά για τη «μέρα», τα πρόσφατα άλμπουμ των Film (“Eclipse”) και των Mechanimal (“Secret Science”). Μάλιστα, ρίχνοντας μια ματιά στο inner-ear.gr διαπίστωσα πως και οι τέσσερις κασέτες που έχουν τυπωθεί από την πατρινή εταιρεία (Mechanimal, Film, A Victim of Society, Baby Guru) είναι ήδη sold out (ενώ LP και CD υπάρχουν)! Κάτι τρέχει εδώ πέρα… 

Η συνέχεια εδώ… http://www.lifo.gr/team/music/52989

Τρίτη, 11 Νοεμβρίου 2014

ΜΑΤΑΛΑ – HIPPIES – ΧΟΥΝΤΑ – ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ

Φίλος με πήρε τηλέφωνο προχθές το βράδυ και ανάμεσα στα διάφορα που συζητήσαμε αναφέρθηκαν και τα… Μάταλα των sixties. Μου είπε πως συνάντησε μακρινό συγγενή του εξ Αμερικής, που ήταν στα Μάταλα στις αρχές του ’70, πως του διηγήθηκε μερικά περιστατικά (τα οποία μεταφέρθηκαν και σ’ εμένα), παροτρύνοντάς με, συγχρόνως, να γράψω κάτι, αφού… «τόσα χρόνια στο δισκορυχείο δεν έχει αναφερθεί τίποτα σχετικό», όπως χαρακτηριστικά μού τόνισε. Του εξήγησα πως για να γράψω κάτι θα πρέπει αυτό το κάτι να ξεπερνά το επίπεδο του μύθου (αστικού ή όποιου άλλου) και να εδράζεται σε κάτι που να μην επιδέχεται αμφισβήτηση, και πως, εν τοιαύτη περιπτώσει, κάτι θα επιχειρήσω… Η αλήθεια είναι πως υπάρχει κάποιο υλικό, αλλά κι αυτό θέλει δουλειά ώστε να βγει κάτι που να έχει ένα νόημα.
Γκουγκλάροντας τις λέξεις «δισκορυχείον-Μάταλα» διαπίστωσα πως υπάρχουν ήδη κάποιες αναφορές στο θέμα. Σε σχόλιο της 27/6/2010 είχα γράψει για το “Carey” της Joni Mitchell (από το “Blue”) με τον χαρακτηριστικό δίστιχο “And they’re playin’ that scratchy rock and roll/ beneath the Matala moon” Mitchell είχε βρεθεί στα Μάταλα το 1970), κάποια άλλη στιγμή (26/6/2014) αναφέρθηκα στον Τόνι Σφήνο και στο σύγχρονο Matala Beach Festival, ενώ ακόμη πιο πρόσφατα (30/8/2014) μετέφερα ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Γιώργου Λαζόπουλου Οι Αρηανοί [Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα 1976;], που σχετιζόταν με τα Μάταλα. Επίσης σε σχόλιο της 27/6/2010 ο Manwolf Louie είχε γράψει το ακόλουθο… «τελικά έχω πειστεί ότι δεν πρέπει να παίρνει κανείς τοις μετρητοίς αυτά που λέγονται στις συνεντεύξεις για το παρελθόν, γιατί συνήθως περιλαμβάνουν από απλές ανακρίβειες έως χοντρά ψέμματα – ο Πουλικάκος π.χ. είχε πει στο Lifo ότι τις σπηλιές στα Μάταλα τις κλείσανε το 1968!!!», συμπληρώνοντας εγώ πως… «η ‘Θεία μου η χίπισσα’ είχε γυριστεί και στα Μάταλα το 1970», και πως εκείνο που ξέρω είναι ότι… «οι σπηλιές έκλεισαν γύρω στο ’73 – ή μήπως και πιο μετά;», έχοντας πρόχειρη (τότε) μια διαδικτυακή μαρτυρία του Matt Barrett (παλαιός μουσικός και νυν διαχειριστής του greektravel.com) σχετική με την παραμονή του στις σπηλιές τον χειμώνα εκείνης της χρονιάς (1973). Αυτά είναι όλα. Και δεν είναι και τόσο λίγα τελικώς…
Τα Μάταλα ξαναήρθαν στην επικαιρότητα το 2011 λόγω της έκδοσης ενός γερμανικού βιβλίου, του… Mythos Matala / The Myth of Matala [Balistier Verlag, Mähringen 2011] του Arn Strohmeyer. Ο Strohmeyer, που είχε γεννηθεί στο Βερολίνο το 1942 κι είχε επισκεφθεί τα Μάταλα το 1967, συνεργάστηκε με τον εκδότη Thomas Balistier (που κι αυτός έχει τρέλα με την Κρήτη και την Ελλάδα, αφού έχει κυκλοφορήσει ένα κάρο ελληνικού ενδιαφέροντος βιβλία) για την δημιουργία ενός δίγλωσσου λευκώματος με φωτογραφίες, τραβηγμένες στη διάσημη παραλία του Λιβυκού Πελάγους στα late 60s-early 70s. Το βιβλίο θα παρουσιαζόταν το τριήμερο 11-13 Ιουνίου 2011 στα Μάταλα, όταν διάφοροι παλαιοί hippies θα επέστρεφαν στην παραλία (μετά τη σχετική διαδικτυακή κινητοποίηση), δημιουργώντας στην πορεία ένα «γεγονός» (με την αρωγή και των τοπικών αρχών, προφανώς, που θα εύρισκαν έτσι την ευκαιρία να ασκήσουν… πολιτιστική πολιτική, ανακατεύοντας τον χιπισμό με τον πεντοζάλη και την κρητική μυζήθρα…), το οποίο (γεγονός) θα αποκτούσε ευρύτερη δημοσιότητα. Το πράγμα θα είχε και συνέχεια εννοώ… και δεν αναφέρομαι μόνο στο Matala Beach Festival, που διοργανώνεται, έκτοτε, κάθε καλοκαίρι, και που έχει τόσο σχέση με τους hippies όσο ο… πύργος του Άιφελ στα Φιλιατρά με τον πύργο του Άιφελ στο Παρίσι (ε, έχουν κάποια σχέση...).
Πέρυσι (2013) ο σκηνοθέτης Γιώργος Βαρελάς όντας μέσα σ’ αυτό το κλίμα ετοιμάζει μία 75λεπτη ταινία (από τις τελευταίες παραγωγές της ΕΡΤ, αν όχι η τελευταία), την Hippie Hippie Matala! Matala!, στην οποίαν εμφανίζονταν καταθέτοντας τις απόψεις και τις αναμνήσεις τους πολλοί και διάφοροι – ανάμεσά τους κάποιοι Γερμανοί, ο (συγγραφέας) Arn Strohmeyer και ο καθηγητής Elmar Winters-Ohle, πρώην hippies από την Αγγλία ή την Αμερική, ιδιοκτήτες μικρομάγαζων της εποχής (καφενείο The Mermaid), αλλά και ο Δημήτρης Πουλικάκος που έγραψε και μουσική για την ταινία.
Υπάρχει κάτι που μου κάνει εντύπωση σε όλην αυτή την… μικροϋστερία με τα Μάταλα. Πώς και γιατί τόσα χρόνια δεν μιλούσε κανείς γι’ αυτά; Πώς και γιατί, ξαφνικά –την τελευταία δεκαετία χοντρικά– όλοι (πολλοί δηλαδή) ασχολούνται με τα Μάταλα, με την συναυλία των Rolling Stones το ’67, με την… ελληνική ψυχεδέλεια (μέχρι και για την… νέα ελληνική ψυχεδέλεια του κλαμπ Ρομάντσο διαβάσαμε εσχάτως – δεν μας έφτανε η «παλιά» βλέπεις…), τους beatniks, τους παλαιούς hipsters (άσε τους καινούριους…) και όλα τα υπόλοιπα; Οι ίδιοι άνθρωποι π.χ. που λένε τώρα διάφορα, 30-35 χρόνια πριν δεν έλεγαν τίποτα για όλα τούτα. Όταν τους ρωτούσαν σχεδόν τα έκρυβαν... Προσέξτε τι έλεγε ο Πουλικάκος το 1980 σ’ εκείνη την εξαιρετική (από πλευράς παράθεσης στοιχείων) συνέντευξή του στο Ποπ & Ροκ (#28, 6/1980):
«Τότε ήμουνα για ένα περίπου χρόνο στην Αγγλία και πέρασα από την Ελλάδα μια βδομάδα πριν απ’ το πραξικόπημα, με κάτι άλλους μ’ ένα αυτοκίνητο, πηγαίνοντας αλλού. Κάτσαμε όμως λίγο παραπάνω απ’ ό,τι υπολογίζαμε στην Ελλάδα γιατί είχε πάθει βλάβη το αυτοκίνητο και ώσπου να φτιαχτεί έγινε το πραξικόπημα και κλείσανε τα σύνορα. Μετά οι άλλοι φύγανε κι εγώ έμεινα. Το καλοκαίρι του ’67 έκανα μερικές πρόβες με τους M.G.C. σ’ ένα στούντιο που είχανε και προς το τέλος του καλοκαιριού άρχισα να παίζω μαζί τους».
Δεν θα έπρεπε να αναφέρει ο Πουλικάκος σ’ ένα τόσο αναλυτικό κείμενο –λέω εγώ– πως πήγε στη συναυλία των Stones την 17/4/1967; Γιατί δεν το λέει; Μήπως γιατί το 1980 οι Stones ήταν μια πεθαμένη υπόθεση, γλείφοντας την disco και φτιάχνοντας κάκιστα τραγούδια (“Emotional rescue”); Γιατί δε λέει ο Πουλικάκος για τους beatniks, το Πάλι κτλ; Γιατί, περαιτέρω, δεν λέει για τα Μάταλα; Μήπως γιατί όλα τούτα, τελικώς, δεν ήταν και τόσο πολύ σημαντικά; Αφήνω δε το γεγονός πως μόνο σε πιο πρόσφατες συνεντεύξεις μάθαμε για την παρουσία του στα Μάταλα το 1967 – αν κι εδώ υπάρχει χοντρό μπέρδεμα. Καθότι, το 1980, ο Πουλικάκος μάς έλεγε πως ήδη από το καλοκαίρι του ’67 έκανε πρόβες με τους M.G.C. και πως έπαιζε μαζί τους από τον Αύγουστο, ας πούμε, εκείνης της χρονιάς, ενώ σε όλες τις πρόσφατες συνεντεύξεις του μας λέει για το πόσους μήνες πέρασε στα Μάταλα την ίδιαν εποχή. Σταχυολογώ:
«Έτυχε να επιστρέψω στην Ελλάδα μια εβδομάδα πριν το πραξικόπημα. Πήρα το πρώτο αεροπλάνο, κατέβηκα στην Κρήτη και από κει πήγα στα Μάταλα και έμεινα μέσα σε μια σπηλιά για τέσσερις μήνες. Είχα την καλύτερη σπηλιά, με μπαλκονάκι, και χάζευα το ηλιοβασίλεμα πάνω σε ένα κάθισμα αυτοκινήτου. Οι σπηλιές ήταν φουλ τότε. Υπήρχαν πάνω από 300 άτομα που ζούσανε εκεί μέσα. Όσο και αν ακουστεί περίεργο, εν μέσω Χούντας, ήταν από τα πιο ωραία καλοκαίρια της ζωής μου. Την επόμενη χρονιά (σ.σ. 1968) άρχισαν τα παράπονα από τους συλλόγους γονέων και τις κλείσανε τις σπηλιές[sic]. Από τότε είναι κλειστές[sic]. Τις πρόλαβα στο τσακ».
(LiFO, Μερόπη Κοκκίνη, 20/11/2008)
«Το ’67 είχα πάει στα Μάταλα στην Κρήτη. Έμεινα εκεί στις σπηλιές για τρεις-τέσσερις μήνες.(…) Δουλειά δεν είχα τότε, μόλις είχα έρθει και από την Αγγλία…».
(vyronas.blogspot, 19/3/2009)
«Σηκώθηκα και έφυγα, πήγα στα Μάτταλα και έμεινα 4 - 5 μήνες. Τότε τα Μάταλα ήταν γεμάτα ξένους και οι ντόπιοι με περνούσαν και μένα για ξένο, μου λέγανε “καλά τα μιλάς τα ελληνικά εσύ”, απαντούσα “Ναι, τα καταφέρνω!”. Μετά, γυρνώντας, δεν υπήρχε μία, δουλειά δεν υπήρχε, και ήταν τότε που μου πρότεινε ο Δ. Πολύτιμος, που έπαιζε ήδη στους MGC, να μπω κι εγώ στο συγκρότημα. Έφευγε ο κιθαρίστας, πήγαινε φαντάρος οπότε μου έμαθε τα κομμάτια και κάπως έτσι ξεκίνησα...».
(Vakxikon.gr, Δεκέμβρης 2010)
«Στις 14 Απριλίου είχα έρθει εγώ από την Αγγλία, 17 έγινε η συναυλία και 21 το πραξικόπημα.(…) Αντ’ αυτού, σηκώθηκα κι έφυγα, πήγα στα Μάταλα, όπου έμεινα τέσσερις μήνες στις σπηλιές! (…) Πολύ κόσμο (είχαν τότε τα Μάταλα)! Μόνο ξένους! Ήμουν ο μόνος Έλληνας ανάμεσα σε τετρακόσιους ξένους.
(LiFO, Αντώνης Μποσκοΐτης, 2/10/2013)
«Προς στιγμή δεν ήξερα τι να κάνω και… μαζί με τη Μαρία τη Μήτσορα κι ένα φίλο της πήραμε το αεροπλάνο και πήγαμε στην Κρήτη… μέχρι τα Μάταλα. Αυτοί την άλλη μέρα φύγανε κι εγώ έμεινα κει... καμμία πέντε-πεντέμισι μήνες».
(από την ταινία του Βαρελά)
«Στο ντοκιμαντέρ μιλούν ο Δημήτρης Πουλικάκος, που έζησε στα Μάταλα από τον Απρίλιο του 1967 που ξέσπασε το πραξικόπημα στην Ελλάδα ως το Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς…».
(από ανυπόγραφο άρθρο της Ελευθεροτυπίας, πηγή ΑΜΠΕ, 15/3/2013)
Έτσι λοιπόν ενώ στη συνέντευξη του 1980 (έχουν περάσει μόλις 13 χρόνια από το ’67, μην το ξεχνάμε αυτό) ο Πουλικάκος δεν αναφέρει τίποτα για τα Μάταλα (απεναντίας μάς λέει πως έπαιζε με τους M.G.C. από το καλοκαίρι του ’67), σε όλες τις πρόσφατες συνεντεύξεις πληροφορούμαστε πως την ίδιαν εποχή ήταν στα Μάταλα για ένα χρονικό διάστημα από… τρεις έως πεντέμισι μήνες (δεν λογαριάζω δηλαδή την πληροφορία-μπαρούφα της Ελευθεροτυπίας, γιατί τότε θα πάμε στους επτά μήνες!).
Επίσης «μπάζει» εκείνο που λέει στον Μποσκοΐτη… «Πολύ κόσμο (είχαν τότε τα Μάταλα)! Μόνο ξένους! Ήμουν ο μόνος Έλληνας ανάμεσα σε τετρακόσιους ξένους. Το λέω γιατί… μόνος Έλληνας δεν ήταν με τίποτα (ο Πουλικάκος). Τι ακούμε από τον Elmar Winters-Ohle στο φιλμ Hippie Hippie Matala! Matala!; Το ακόλουθο…
«Είχαμε εδώ ανθρώπους από τη Γερμανία, από τον Καναδά, από τη Γαλλία, από το Βέλγιο, από την Ολλανδία, από την Σκανδιναυία θυμάμαι καλά… και ήταν και μία Ελληνίδα… εξαίρεση… μία Κατερίνα… ήταν ποιήτρια… Στο μεταξύ έχει γράψει μερικά βιβλία, τα έχω διαβάσει κιόλας. Αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν ότι τα μεσημέρια που ήμασταν εδώ, που ήταν ησυχία, ακούγαμε από τη σπηλιά της κλασική μουσική, το ‘Ρέκβιεμ’ του Μότσαρτ».
Δεν ξέρω αν ο Πουλικάκος πέρασε… απαρατήρητος από τον Winters-Ohle, εκείνο που ξέρω είναι πως η πληροφορία τού Γερμανού για την… Κατερίνα είναι απολύτως σωστή. Όντως υπήρχε αυτή η κοπέλα στα Μάταλα (την ίδια πάνω-κάτω εποχή που βρισκόταν και ο Πουλικάκος εκεί, προς το τέλος της άνοιξης του ’67) και όντως ακουγόταν κλασική μουσική από τη σπηλιά της και όχι… ψυχεδέλειες και κουραφέξαλα. Η κοπέλα εκείνη ήταν/είναι η ποιήτρια Κατερίνα Κουτσογιαννοπούλου και να μια μαρτυρία της (ανάμεσα σε άλλα) από την εφημερίδα Το Βήμα τής 27/2/2011…
Κατερίνα Κουτσογιαννοπούλου 
(Πηγή: ekebi.gr)
«Ανάμεσα στους ανθρώπους οι οποίοι θα βρεθούν στις 11 και 12 Ιουνίου στα Μάταλα για την παρουσίαση του δίγλωσσου λευκώματος με τίτλο ‘Μythos Μatala/ Τhe Μyth of Μatala’, είναι και ένας ελληνομαθής γερμανός πρώην χίπης. Ο 70χρονος σήμερα κ. Έλμαρ Βίντερς-Όλε πριν συνταξιοδοτηθεί ήταν καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ντόρτμουντ, στο οποίο ως γνώστης της Ελληνικής έκανε μάθημα σε μέλλοντες δασκάλους, οι οποίοι θα δίδασκαν μαθητές προερχόμενους από τις μεταναστευτικές κοινότητες. Ως φοιτητής είχε παρακολουθήσει μαθήματα Αρχαίων Ελληνικών στην πατρίδα του και ήρθε στη χώρα μας για να μάθει και τη νεότερη εκδοχή της Ελληνικής.(…) Στις σπηλιές των Ματάλων κατοικοέδρευαν για μήνες Αμερικανοί, Γερμανοί, Άγγλοι, Γάλλοι, Ολλανδοί, Αυστραλοί κ.ο.κ. Οι Ελληνες απουσίαζαν, τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια. Η ποιήτρια κυρία Κατερίνα Κουτσογιαννοπούλου βρέθηκε στα Μάταλα την άνοιξη του 1967, σε ηλικία περίπου 20 ετών. “Σταμάτησα τις θεατρικές μου σπουδές και αποφάσισα να ταξιδέψω μόνη μου. Ξεκίνησα από την Κρήτη και έτσι βρέθηκα στα Μάταλα, αφού είχα γυρίσει πρώτα όλο το νησί”. Ο κ. Βίντερς-Όλε θυμάται την παρουσία της εκεί όχι τόσο γιατί ήταν η μοναδική Ελληνίδα όσο για τον... εξοπλισμό που την συνόδευε. Είχε μαζί της ένα πικάπ στο οποίο κάθε μεσημέρι έπαιζε η 9η Συμφωνία του Μπετόβεν”, θυμάται γελώντας. Η ίδια η κυρία Κουτσογιαννοπούλου... αποκρούει τις κατηγορίες. “Νομίζω ότι θυμάται λάθος, το Ρέκβιεμ του Μότσαρτ μού άρεσε πολύ περισσότερο”. Το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου τη βρίσκει στη... σπηλιά της: “Έπειτα από λίγες ημέρες ήρθε η Αστυνομία. Έκαναν σε όλους έλεγχο. Εμένα, μιας και ήμουν η μοναδική Ελληνίδα, με έβρισαν, μου πήραν την ταυτότητα και μου είπαν να την παραλάβω από το Ηράκλειο. Αποφάσισα να φύγω από την Ελλάδα και πέρασα τα επόμενα χρόνια στην Ευρώπη”. Η κυρία Κουτσογιαννοπούλου αιφνιδιάστηκε όταν την πληροφορήσαμε για την πρωτοβουλία... επανένωσης των χίπηδων. “Θα πάω οπωσδήποτε. Θα είναι τρομερά ενδιαφέρον να δεις ξανά ανθρώπους που γνώρισες σε νεαρή ηλικία, κάτω από τόσο ωραίες συνθήκες”».
Το 1972 η Κατερίνα Κουτσογιαννοπούλου (που αν δεν κάνω λάθος δεν εμφανίζεται στην ταινία του Βαρελά) θα εκδώσει το πρώτο βιβλίο της, που είχε τίτλο Το Ταξίδι [Ανεξάρτητη Έκδοση]. Εκεί υπάρχει ένα ποίημα που αναπτύσσεται σε κάμποσες σελίδες και το οποίον έχει τίτλο Γενάρης – Αύγουστος 1972 / Πάρος – Αθήνα – Κρήτη. Δεν ξέρω αν η Κουτσογιαννοπούλου είχε επισκεφτεί ξανά τα Μάταλα το 1972, εκείνο όμως που αντιλαμβάνομαι είναι πως η ποίησή της διατηρούσε ακόμη (το 1972) ένα «χίπικο» στοιχείο. Δείγμα: «Εκεί,/ που οι δύο άκρες αγκαλιάζονται/ Εκεί,/ περιμέναμε, μ’ απλωμένα χέρια/ για λίγη λευτεριά./ Εκεί,/ μια ξαφνική στιγμή/ οι άκρες κόπηκαν/ απ’ τ’ αγκάλιασμα./ Μείναμε μόνοι/ με τα χέρια ακόμα απλωμένα,/ χωρίς ν’ αγγίζουν/ προσπαθώντας ακόμα/ για λίγη περισσότερη λευτεριά.». Και λίγο πιο κάτω… «Ο ήλιος στέκει στα/ μαλλιά,/ στάχυα χρυσά,/ χρυσίζει τα γυμνά βράχια/ σκιώνουν οι θάμνοι./ Το πρόσωπό σου/ γαλήνια ύπαρξη/ παίρνω στα δυο μου χέριa / τα μάτια σου/ καθάριες γαλάζιες λίμνες/ τα ευλογώ με δυο φιλιά./ Ξέσπασμα ανακούφισης./ Μια αγκαλιά γεμάτη υγεία./ Γυμνώσου/ στον ήλιο καρδιά μου».
Πάντως το πιο ενδιαφέρον ποίημα του βιβλίου της Κατερίνας Κουτσογιαννοπούλου είναι το 1968-1971 Λονδίνο, που θα μπορούσε να περιγράφει μια ψυχεδελική εμπειρία! Αντιγράφω: «Μια μικρή κουκίδα,/ τόση μικρή,/ που ούτε καν μπορείς να το φανταστείς./ Και μεγαλώνει τόσο πολύ/ σ’ αυτό το μικρό δωμάτιο,/ που γεμίζει/ απλώνεται,/ μ’ όλα τα χρώματα/ που αλλάζουν σε κάθε μικρή/ ή μεγάλη κίνηση./ Η μουσική βοηθά στη κίνηση/ και στην αλλαγή των χρωμάτων./ Μερικές φορές/ η κουκίδα/ παίρνει σχήματα μικρά ή τεράστια/ μερικές φορές/ απίθανης έκτασης και έκστασης./ Άλλες,/ εξαφανίζεται,/ αλλά μπορείς να παρακολουθήσεις τη σκιά της/ που αναζητά καταφύγιο φυγής.(…)».
Από την ταινία του Αλέκου Σακελλάριου Η Θεία μου η Χίπισσα (1970)
Για μένα το πιο σημαντικό ζήτημα που σχετίζεται με τα Μάταλα είναι το πότε έκλεισαν οριστικώς οι σπηλιές. Το λέω γιατί κατά καιρούς ακούγονται διάφορα. Άλλοι λένε ότι έκλεισαν το 1968 (Πουλικάκος), ενώ άλλοι εμμέσως πλην σαφώς μας λένε ότι έκλεισαν το Μάιο του 1970. Στην πραγματικότητα οι σπηλιές έκλεισαν πολύ αργότερα (πιθανώς το 1977) και αυτό αποδεικνύεται από μαρτυρίες ανθρώπων που καταγράφονται στο site matala.nl. Εκεί διαβάζουμε και τις αναμνήσεις κάποιου Wolfgang από το 1974: Nearly all Matala caves had been big dustbins or stinking wcs, only two or three of them were inhabited by a greek couple, two germans and some french guys, but I cant remember their names. Για να συνεχίσει ο Robert, ο οποίος έζησε στα Μάταλα το 1976-77: “I stayed in Matala in July/August 1976 and in January 1977. Only in 1976 I slept in one of the caves. (…) I think 1976 was really one of the last years people slept in the caves(…)”. Να και ο Axel από την ίδιαν εποχή (1976-1977): “We took a bus down to the south coast, where we first moved into one of the caves in the cliff. But soon we moved into a much bigger cave up in the hills right behind the village. The cave was quite spacious & obviously had been used as winter quarters for a shepherd & his numerous sheep”. Μα ακόμη και το 1973 οι σπηλιές ήταν ανοικτές όπως μαρτυρά ο Matt Barrett ή κάποιος Don Carlson. Από το site go2crete.com/crete_travelguide/matala.html διαβάζουμε: I was in Matala in March or April 1973 and it was one of the higlites of my six months of travelling from London to Kashmir. Lived in a big cave on the eastern side of the bay overlooking the village along with about six other travelers”. Και πηγαίνοντας ακόμη πιο πίσω, στο 1972, βλέπουμε σ’ ένα βίντεο της εποχής (πάτα στο YouTubeMatala Crete in 1972) τις σπηλιές να είναι εντελώς αφύλαχτες και διαφόρους τύπους να ανεβοκατεβαίνουν σε αυτές. Επίσης οι σκηνές της ταινίας τού Αλέκου Σακελλάριου Η Θεία μου η Χίπισσα, που προβλήθηκε την χειμερινή περίοδο 1970-71, είναι λογικό να υποθέσουμε πως γυρίστηκαν το καλοκαίρι του 1970 –μετά, δηλαδή, το «τελεσίγραφο» των αστυνομικών αρχών για την εκκένωση των σπηλιών, που εδόθη τον Μάιο του ’70–αφού σε σχετική σκηνή βλέπουμε, ας πούμε, γυμνούς από την μέση και πάνω ψαράδες και hippies. Σ’ αυτή, λοιπόν, τη σκηνή παρατηρούμε πως οι σπηλιές είναι γεμάτες κόσμο. Δύο τινά σημαίνει αυτό. Ή πως το καλοκαίρι του ’70 οι σπηλιές εξακολουθούσαν να κατοικούνται, ή πως οι συγκεκριμένοι hippies έπαιξαν το ρόλο του κομπάρσου. Πως τους μάζεψε, δηλαδή, ο Σακελλάριος από την περιοχή και τους είπε… τραβάτε σκορπιστείτε στις σπηλιές, έχω την άδεια των αρχών, για να πάρουμε κανένα πλάνο… Ακόμη, όμως, και σ’ αυτή την περίπτωση αποδεικνύεται η χαλαρότητα του πράγματος. Η λογοκρισία δεν είχε κανένα πρόβλημα με τις εν λόγω σκηνές, αφήνοντάς τες στις προβολές του χειμώνα του 1970-71 να διαφημίζουν, επί της ουσίας, τα Μάταλα και τις (κατοικημένες) σπηλιές τους καθ’ άπασα την επικράτεια.
Μάταλα, καρτ-ποστάλ του 1987. Ο φράχτης δεν εμποδίζει κάποιους να τον παρακάμπτουν και να ξαπλώνουν στις σπηλιές...
Τι θέλω να πω με όλα τούτα; Πως η επιχείρηση κλεισίματος των σπηλιών τον Μάιο του 1970 ήταν, επί της ουσίας, μία σπασμωδική κίνηση των αρχών, που υπαγορεύτηκε από τον τοπικό κλήρο βασικά (και κάποια ακόμη συντηρητικά στοιχεία), δίχως να αποτρέψει οριστικώς και αμετακλήτως τους τουρίστες από το να μπαινοβγαίνουν στις σπηλιές και να… παραθερίζουν σε αυτές τα μετέπειτα χρόνια. Τούτο (το σφράγισμα) συνέβη, οπωσδήποτε, στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης…
Ας δούμε, επί τη ευκαιρία, μερικές δημοσιεύσεις από την εφημερίδα Μακεδονία της εποχής και κατόπιν θα τις συζητήσουμε:
«Εις τα Μάταλα Κρήτης, εις ερημικόν όρμον, ο οποίος έχει μεταβληθή εις τόπον διαμονής, θερινής και χειμερινής, μιας ομάδος Χίππις, πρόκειται να πραγματοποιηθεί, εάν τελικώς δοθή η σχετική άδεια από τας αρχάς, μία διεθνής συνάντησης Χίππις, με σκοπόν την κάθαρσιν του κινήματός των από τα εγκληματικά στοιχεία και τους τοξικομανείς, οι οποίοι το ‘νοθεύουν’ όπως λέγουν. Επί κεφαλής της κινήσεως αυτής είναι ο Γάλλος Μισέλ Μονίκ, ο Ιταλός Ρενάτο, Καναδοί, Αμερικανοί, Άγγλοι, Γερμανοί και άλλοι. Εις τον όρμον των Ματάλων, που επροτιμήθη διότι ευρίσκεται μακράν από την κατωκημένην περιοχήν και δεν υπάρχουν αδιάκριτοι, ευρίσκονται περίπου 200 Χίππις. Ο Ρενάτο λέγει ότι εάν αι αρχαί χορηγήσουν άδεια δια την διεθνή συνάντηση των Χίππις θα αφιχθούν εις τον όρμον του χωρίου περίπου 5000 ‘καθαρόαιμοι’ Χίππις, οι οποίοι επιθυμούν τον καθαρμόν του κινήματός των». (13/2/1970)
«Εις τα Μάταλα. Η Ιερά Σύνοδος Κρήτης αντιτίθεται εις την διοργάνωσιν συνεδρίου των Χίππις, διαμαρτύρονται και οργανώσεις». (12/3/1970)
«Εκατοντάδες Χίππις κατέφθασαν εις τα Μάταλα δια το συνέδριον, παρά τις αντιδράσεις ωρισμένων παραγόντων». (25/3/1970)
«Επιτροπή των Χίππις μεταβαίνει εις Αθήνας. Θα ζητήση άδεια δια το συνέδριον των Ματάλων. Εις τον Ε.Ο.Τ. θα απευθυνθή». (29/3/1970)
«Εγνώσθη ότι κατόπιν προσωπικής εντολής του προέδρου της κυβερνήσεως έχει απαγορευθή η οργάνωσις εις την χώραν μας εκδηλώσεων αι οποίαι προσβάλλουν τα ήθη και αποτελούν πρόκλησιν δια το κοινόν αίσθημα. Υπό το πνεύμα της αποφάσεως αυτής καθίσταται εμφανές ότι δεν πρόκειται να χορηγηθή έγκρισις συγκλίσεως εις τα Μάταλα της Κρήτης διεθνούς συνεδρίου των Χίππις, εφ’ όσον ήθελε ζητηθή τούτο». (16/4/1970)
«Εγράφη σήμερον (χθες) ο επίλογος εις την υπόθεσιν του συνοικισμού των Χίππις εις τα σπήλαια των Ματάλων. Αι αστυνομικαί αρχαί ειδοποίησαν τους Χίππις ότι οφείλουν να εγκαταλείψουν τα σπήλαια της ακτής των Ματάλων εντός προθεσμίας μιας εβδομάδος διότι ο χώρος έχει χαρακτηρισθή ως αρχαιολογικός, δεδομένου ότι υπήρχον κατά το παρελθόν… ρωμαϊκοί τάφοι. Οι Χίππις έχουν την ευχέρειαν οπωσδήποτε να επιλέξουν ή να εγκατασταθούν εις οικήματα πόλεων της Κρήτης ή να απέλθουν εκ της νήσου. Εν πάση περιπτώσει οι ρωμαϊκοί τάφοι θα περιφραχθούν και η παραμονή των Χίππις εντός αυτών μετά την εκπνοήν της ταχθείσης προς αυτούς προθεσμίας θα απαγορευθή. Οι Χίππις εις τα Μάταλα είχον ιδρύσει συνοικισμόν, διέμενον δε εκεί υπό πρωτογόνους συνθήκας εις τα σπήλαια. Εις τα Μάταλα επίσης είχε αποφασισθή η σύγκλισις του συνεδρίου των, το οποίον όμως εματαιώθη, κατόπιν απαγορεύσεως των αρχών. Ήδη, εις τα Μάταλα, εντός 40 περίπου σπηλαίων παραμένουν 150 περίπου Χίππις, άνδρες και γυναίκες, εξ όλων σχεδόν των κρατών της Ευρώπης και των φυλών της υφηλίου». (22/5/1970)
Επίσης σε τηλεγράφημα του Associated Press της 24/5/1970 από την Αθήνα που αναδημοσιεύεται και στο site της Joni Mitchell (JoniMitchell.com) διαβάζουμε κάτι άλλο: ATHENS (AP) May 24, 1970. Police on the island of Crete are turning thumbs down on hippies in an effort to protect archeological finds. The police implied that a group of hippies who live in caves near the town of Matala discourage tourism to old Roman tombs and other structures being unearthed. A police spokesman said the 150 hippies already living in the caves may stay. But if they go, he said, they may not return. And no new members will be allowed to join the hippie commune. Earlier this year hippies tried to hold a congress at Matala, but local churchmen and citizens opposed the proposal and the Greek government refused permission for the assembly”.
Κατ’ αρχάς εκείνο που πρέπει να σημειωθεί είναι πως ο δικτάτορας Παπαδόπουλος υπέκυψε, κατά μίαν έννοια, στις απαιτήσεις των παπάδων. Όχι πως ο ίδιος δεν θα ήθελε, ενδεχομένως να «σφραγίσει» τα Μάταλα (από προσωπικές πεποιθήσεις), όντας όμως υπόλογος των Αμερικανών και του ξένου δυτικού παράγοντα δεν θα μπορούσε να προβεί από μόνος του σε μια τέτοια ενέργεια, που θα τον εξέθετε στα μάτια των ξένων, τορπιλίζοντας συγχρόνως και το σχετικό τουριστικό ρεύμα. Ποιοι έχουν αντισταθεί εξάλλου στο παπαδαριό, ώστε να αντιστεκόταν και ο… μίστερ Ελλάς-Ελλήνων-Χριστιανών; Εδώ, δεν μπόρεσε να αντισταθεί ο μακαρίτης ο Τρίτσης, ενώ και ο «Κινέζος» –τα θυμόμαστε– τράβηξε τα πάνδεινα επί μακαριστού Χριστόδουλου. Παρά ταύτα η χούντα με την ας-την-πούμε διπλωματική πολιτική της κατόρθωσε και τους hippies να μην ξαποστείλει (τους ζήτησε να νοικιάσουν δωμάτια για να μείνουν στο νησί… στηρίζοντας, ας πούμε, την… τοπική οικονομία ή κατά το Associated Press να μην φύγουν όσοι ήταν ήδη εκεί, χωρίς όμως να προστεθούν και άλλοι), και την Εκκλησία να εξευμενίσει, και τις σπηλιές να μην φράξει (όπως διαβάσαμε στις μαρτυρίες των ανθρώπων και είδαμε στο αληθινό βίντεο του 1972).
Έπειτα, η πρόθεση συνεδρίου των hippies ήταν αληθινή και όχι προβοκάτσια, όπως διαδίδεται. Δεν είναι δυνατόν να είχε στηθεί τέτοια «μηχανή» από τους παπάδες (με μοχλούς τον… Μισέλ Μονίκ, τον Ρενάτο και τους εκατοντάδες hippies που είχαν καταφθάσει στα Μάταλα για την προετοιμασία του συνεδρίου). Όντως οι άνθρωποι προσπάθησαν να κάνουν το συνέδριό τους εκεί και όντως, τελικώς, αυτό δεν έγινε. Αμάν πια με αυτές τις αναπόδεικτες συνομωσιολογίες…
Άλλη μια φωτογραφία της Κατερίνας Κουτσογιαννοπούλου. Αυτή δεν θα την βρείτε στο δίκτυο. Προέρχεται από το οπισθόφυλλο του βιβλίου της.
Τέλος, εκείνο που ακούγεται περί Nixon και Ματάλων –πως ο Nixon, τάχα, παρενέβη για να κλείσουν τα Μάταλα– είναι όνειρο θερινής νυκτός, αποκύημα αχαλίνωτης φαντασιοπληξίας. Σιγά μην έπαιρνε ο Nixon τηλέφωνο τον Παπαδόπουλο (ή ο Σπύρος Agnew τον Πατακό) για να του ζητήσει το κλείσιμο των σπηλιών, επειδή τάχα εκεί βρίσκονταν αμερικανοί λιποτάκτες! Ό,τι θέλουνε λένε ορισμένοι!! Πόσοι από τους 150-200 hippies που βρίσκονταν στις αρχές του ’70 στα Μάταλα ήταν Αμερικανοί και πόσοι από τους Αμερικανούς μπορεί να ήταν λιποτάκτες του Βιετνάμ; Κανένας, λέω εγώ! Εξάλλου εκείνο το Lets have a round for these freaks and these soldiers από το “Carey” της Joni Mitchell δεν είναι καθόλου σίγουρο πως αναφέρεται σε… αμερικανούς λιποτάκτες. Δηλαδή για μένα δεν υπάρχει ουδεμία τέτοια περίπτωση, αλλά τέλος πάντων.
Κοντά στα Μάταλα, στις Μοίρες, ήταν το Στρατόπεδο Νικολούδη. Κι είναι λογικό να υποθέσεις πως φαντάροι από ’κει την έκαναν στις εξόδους τους για τα Μάταλα, για να... πάρουν το μάτι τους και να πιούνε κανα καφέ και καμμιά μπύρα (13 χιλιόμετρα ήταν αυτά). Υπάρχει εξάλλου και η μαρτυρία κάποιας Evelyn από το 1970, πάντα από το matala.nl. Λέει η Evelyn: “There were only three restaurants, one of which was the Mermaid Café, owned by a man named Stellios, and made famous by the Canadian musician Joni Mitchell in her song Carey. I sometimes worked there in the evenings, helping to serve coffee to Greek soldiers, visiting tourists and resident Cretans and hippies”. Τι πιο προφανές για το τι σημαίνει το “soldiers” στο “Carey”; Μα ακόμη και στην υποθετική εκείνη περίπτωση να υπήρχαν δηλαδή στα Μάταλα ένας-δυο λιποτάκτες και πάλι δεν αιτιολογείται μία τόσο υψηλή (προεδρική) αμερικανική παρέμβαση. Άμα ήταν έτσι –για ένα-δυο άτομα να πέσουν τηλέφωνα, ώστε να κλείσουν κάτι παλιοσπηλιές στου διαόλου τη μάνα– τότε ο Nixon θα έπρεπε να είχε κηρύξει τον… πόλεμο στον Καναδά, τη χώρα δηλαδή που είχε φιλοξενήσει δεκάδες χιλιάδες λιποτάκτες (του Βιετνάμ), εκεί που είχε σχηματιστεί και ειδική οργάνωση, η American Deserters Committee (στο Μόντρεαλ, στο Τορόντο και αλλού), την οποίαν υποστήριζαν το SDS, οι Μαύροι Πάνθηρες και οι Μαοϊκοί  της Revolutionary Union.
Είπαμε, η χούντα ήταν υπόλογη στους Αμερικανούς για σοβαρά ζητήματα, όχι για τις παπαρίες…