ο Μάνος Χατζιδάκις, «Ο Μεγάλος Ερωτικός» και η εποχή της δικτατορίας – με αφορμή το βιβλίο των Στάθη Ν. Καλύβα-Νατάσας Τριανταφύλλη «Big Bang 1970-1973»

Το βιβλίο των Στάθη Ν. Καλύβα-Νατάσας Τριανταφύλλη «Big Bang 1970-1973 / Η άνθηση του πολιτισμού στα χρόνια της δικτατορίας» [Μεταίχμιο, 2025] έχει δημιουργήσει, για διαφόρους λόγους, θόρυβο. Επειδή, το βιβλίο είναι πολυσέλιδο και με ύλη που δύσκολα τακτοποιείται, γιατί αφορά μια ολόκληρη εποχή και τις πολλαπλάσιες διαστάσεις της (καλλιτεχνικές, κοινωνικές, πολιτικές), είναι δύσκολο να γράψεις μια βιβλιοκριτική γι’ αυτό – που να έχει ένα βαθύτερο νόημα, εννοώ, και να μην αποτελεί, απλώς, μια τυπική διαδικασία. Είτε εγκωμιαστική προς το βιβλίο είτε απορριπτική.
Κατά μίαν έννοια θα πρέπει να γράψει κάποιος ένα περίπου ίδιας έκτασης βιβλίο, αν θέλει να απαντήσει σοβαρά στο “Big Bang”, στοιχειοθετώντας όλα όσα μπορεί να πει για όσα γράφονται εκεί ή –επειδή αυτό είναι σχεδόν αδύνατο– να επιλέξει κάποια συγκεκριμένα σημεία, ώστε να πει τη δική του γνώμη και να αντιπαρατεθεί. Προφανώς, εδώ, θα κάνω το δεύτερο. Θα επιλέξω να πω τη γνώμη μου σε σχέση με τον δίσκο «Ο Μεγάλος Ερωτικός» [Νότος] του Μάνου Χατζιδάκι, που αποτελεί ύλη του βιβλίου – καθότι αυτός θα κυκλοφορούσε τον Δεκέμβριο του 1972. Γράφουν οι συγγραφείς σε κάποιο σημείο:
«Ανεξάρτητα από το πώς κρίνει κανείς την “τέχνη για την τέχνη” μέσα στο διάστημα που εξετάζουμε προέκυψαν πολλά έργα υψηλής ποιότητας που δημιουργήθηκαν σε συνειδητή απόσταση από την πολιτική. Ο Μεγάλος Ερωτικός του Μάνου Χατζιδάκι είναι ίσως το πιο εμβληματικό παράδειγμα».
Ένα πρώτο βασικό πρόβλημα, που εντοπίζεται εδώ, αφορά την αντίληψη πως «Ο Μεγάλος Ερωτικός» ήταν ένα έργο που είχε να κάνει με την ελληνική πραγματικότητα του τέλους του ’72. Δεν ισχύει κάτι τέτοιο.

«Ο Μεγάλος Ερωτικός» είναι έργο της αμερικάνικης περιόδου του Μάνου Χατζιδάκι, ανήκει στο μετα-χίπι σκηνικό, που βίωνε στην Αμερική ο συνθέτης στα πρώτα χρόνια των σέβεντις –στον απόηχο, δηλαδή, του make love, not war– και δεν αφορά καθόλου την Ελλάδα. Και τούτο το λέω, παρότι οι αναφορές του Χατζιδάκι ήταν φυσικά ελληνικές (καθώς είχε μελοποιήσει ελληνικά ποιήματα για τον έρωτα, από διάφορες εποχές). Από σύμπτωση ο δίσκος βγήκε στην Ελλάδα. Θα μπορούσε να είχε βγει στην Αμερική, όπως το “Blue” ή το “Reflections”, και να μην μας αφορούσε καθόλου. Αντιλαμβάνεστε πώς το λέω. Να μην αφορούσε άμεσα τη συγκεκριμένη ελληνική συγκυρία εννοώ.
Ο Χατζιδάκις, ενόσω ζούσε, δεν είχε πει ποτέ πως έκανε «αντίσταση» μέσω του «Μεγάλου Ερωτικού». Δεν χρησιμοποίησε ποτέ αυτή την τόσο φορτισμένη λέξη (για την εποχή που συζητάμε), γιατί ήταν ένας σώφρων άνθρωπος. Ήξερε, δηλαδή, πως όταν κάποιοι είχαν δώσει τη ζωή τους ή είχαν φυλακιστεί, βασανιστεί και εξοριστεί για τις ιδέες τους, θα ήταν προσβλητικό να έβγαινε εκείνος με τα μελοποιημένα «ερωτικά ποιήματα» (έτσι τα είχε αποκαλέσει) του «Μεγάλου Ερωτικού» και να υποστηρίξει πως έκανε αντίσταση ή έστω πως πήγαινε κόντρα στην «κιτς αισθητική του καθεστώτος».
 
Η συνέχεια εδώ...
https://www.lifo.gr/culture/music/o-manos-hatzidakis-o-megalos-erotikos-kai-i-epohi-tis-diktatorias