HEINZ HOLLIGER / MARIE-LISE SCHÜPBACH μισός αιώνας συνεργασία, η οποία συνεχίζεται

Πρόκειται, κατά μίαν έννοια, για μια εορταστική έκδοση, αναφορικά με τον ελβετό ομποΐστα-συνθέτη Heinz Holliger (γενν. 1939) και την βρετανίδα χειρίστρια του αγγλικού κόρνου Marie-Lise Schüpbach, και τούτο γιατί οι δυο τους συνεργάζονται για μισόν αιώνα. Επίσης με αυτό το CD, το “Con Slancio” [ECM New Series / ΑΝ Μusic, 2026] εορτάζονται 40 χρόνια παρουσίας του Holliger στην ECM, οπότε γίνεται αυτομάτως αντιληπτή η σημασία της εν λόγω έκδοσης, για τους δύο συμβαλλομένους κατ’ αρχάς – μα και για τους ακροατές της σύγχρονης κλασικής γενικότερα θα λέγαμε.

Τα 15 tracks, για όμποε και αγγλικό κόρνο, που καταγράφονται εδώ ανήκουν συνθετικώς στον Holliger (6), στον Toshio Hosokawa (γενν.1955) (1), στον Jürg Wyttenbach (1935-2021) (4), στον Jacques Wildberger (1922-2006) (1), στον György Kurtág (γενν. 1926) (1), στον Rudolf Kalterborn (1931-2021) (1) και στον Robert Suter (1919-2008) (1).
Φυσικά το άλμπουμ απευθύνεται στο μουσικόφιλο κοινό της σύγχρονης κλασικής, το οποίο (κοινό) θα βρει πολύ κατατοπιστική και την δίγλωσση (γερμανικά-αγγλικά) μακροσκελή συνέντευξη του Heinz Holliger στον Michael Kunkel (Βασιλεία, 9 Φεβρουαρίου 2023).

WU WEI / MARTIN STEGNER / JANNE SAKSALA ένα περίεργο αναγεννησιακό-μπαρόκ τρίο

Ένα περίεργο αναγεννησιακό-μπαρόκ τρίο έχουμε εδώ. Το περίεργο έγκειται στο γεγονός πως ο ένας από τους τρεις μουσικούς, ο Wu Wei, είναι Κινέζος και χειρίζεται sheng (αυτό το περίεργο πολυφωνικό πνευστό με τους κάθετους σωλήνες και τον γλυκόλαλο ήχο). Οι άλλοι δύο είναι ο Γερμανός Martin Stegner, που χειρίζεται βιόλα και ο Φινλανδός Janne Saksala, που χειρίζεται κοντραμπάσο.

Οι τρεις μουσικοί, στο “Pur ti miro” [ECM Records / ECM New Series / AN Music, 2025] (από την φερώνυμη σύνθεση του Monteverdi) αποδίδουν συνθέσεις των Johann Sebastian Bach, Claudio Monteverdi, Antonio Vivaldi, καθώς και ένα παραδοσιακό νορβηγικό, δημιουργώντας ένα θαυμάσιο ακρόαμα – η 40λεπτη διάρκεια του οποίου αποδεικνύεται μικρή.
Πανέμορφη μουσική (δεν υπάρχει αμφιβολία περί τούτου) ερμηνευμένη από masters των οργάνων τους, σ’ ένα άλμπουμ που μόνο εγκωμιαστικά λόγια μπορεί να προκαλέσει.

ZEHETMAIR QUARTETT, MEREDITH MONK, DOBRINKA TABAKOVA νέα άλμπουμ στις ECM New Series

ZEHETMAIR QUARTETT: Johannes Brahms / op. 51 [ECM New Series, 2025]
To Zehetmair Quartett ιδρύθηκε το 1994 από τον αυστριακό βιολιστή Thomas Zehetmair και μέσα στην τελευταία 25ετία, χοντρικά, έδωσε ορισμένες ερμηνείες αναφοράς σε έργα Bartók, Schumann, Hindemith, Beethoven, Bruckner κ.ά. (σε άλμπουμ της ECM New Series). 

Το πιο πρόσφατο CD τού Zehetmair Quartett αποκαλείται “Johannes Brahms / op. 51” και περιλαμβάνει ηχογραφήσεις των “Streichquartett c-Moll op.51 Nr.1” και “Streichquartett c-Moll op.51 Nr.2”, δύο κουαρτέτων εγχόρδων του Brahms – δύο εκ των τριών συνολικώς δημοσιευμένων του. 

Οι ηχογραφήσεις έγιναν τον Νοέμβριο του 2021 στο Konzerthaus της βαυαρικής πόλης Blaibach από το Zehetmair Quartett, δηλαδή τους Thomas Zehetmair βιολί, Jakub Jakowicz βιολί, Ruth Killius βιόλα και Christian Elliott βιολοντσέλο (ο Elliott έφυγε από τη ζωή το 2025, στα 41 χρόνια του), με την απόδοση να προσιδιάζει σε τούτα τα έργα ωριμότητας του Brahms, που αποτελούν «κοσμήματα» της μουσικής δωματίου.

MEREDITH MONK: Cellular Songs [ECM New Series, 2025]
Το δέκατο τρίτο άλμπουμ της διακεκριμένης αμερικανίδας συνθέτριας, performer, βοκαλίστριας και άλλα τινά Meredith Monk (γενν. 1942) στις ECM New Series αποκαλείται “Cellular Songs”.
Σ’ αυτό το CD η Monk εμφανίζεται ως μέλος ενός ευρύτερου συνόλου (Meredith Monk & Vocal Ensemble), το οποίο συναποτελούν οι Ellen Fisher, Katie Geissinger, Joanna Lynn-Jacobs, Allison Sniffin, καθώς και ο John Hollenbeck, και το οποίο (σύνολο) παρουσιάζει δεκαπέντε συνθέσεις της Monk, οι οποίες είναι κυρίως βοκαλιστικές. Λέμε «κυρίως», επειδή σε κάποια tracks ακούς και κρουστά, βιμπράφωνο και πιάνο.
Ηχογραφημένο στα Power Station Studios της Νέας Υόρκης στο διάστημα Ιανούαριος-Μάρτιος του 2022 και ακόμη τον Μάρτιο του 2024, το “Cellular Songs” δεν είναι ένα άλμπουμ «εύκολο» φυσικά, παρότι η περιπετειώδης εξέλιξή του και οι ποικίλες native american αναφορές του, στο 9λεπτο “Branching” φερ’ ειπείν, δημιουργούν κάποια πρωταρχικά στοιχεία αμεσότητας. Βεβαίως και οι λίγες οργανικές παρουσίες, όπως στο “Lullaby for Lise”, με το πιάνο της Allison Sniffin (και τη φωνή της Katie Geissinger) δημιουργούν τα πρέποντα διαλείμματα σε μία κατά το μάλλον ή ήττον βοκαλιστική κατολίσθηση.

DOBRINKA TABAKOVA: Sun Triptych [ECM New Series, 2025]
Η Dobrinka Tabakova είναι μία 45χρονη βουλγάρα συνθέτρια της σύγχρονης μουσικής, η οποία, τα τελευταία χρόνια, έχει κάνει πολύ αισθητή την παρουσία της στο χώρο. Στις ECM New Series η Tabakova εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 2013, μ’ ένα άλμπουμ, το “String Paths”, που απέσπασε διθυραμβικές κριτικές, ενώ τώρα, δώδεκα χρόνια αργότερα, το “Sun Triptych”, το πιο νέο CD της, έρχεται να επιβεβαιώσει την δυναμική τής μουσικής της.
Το άλμπουμ αυτό αποτελείται από έξι συνθέσεις της Tabakova, που έχουν τίτλους “Whispered Lullaby” (για βιόλα και πιάνο), “Suite in a Jazz Style” (για βιόλα και πιάνο), “Fantasy Homage to Schubert” (για έγχορδα – αποδίδει η BBC Concert Orchestra, υπό την διεύθυνσή της), “Organum Light” (για έγχορδα – αποδίδει ξανά η BBC Concert Orchestra, υπό την διεύθυνσή της), “Spinning a Yarn”(για σόλο βιολί και hurdy-gurdy) και “Sun Triptych” (για βιολί, βιολοντσέλο και ορχήστρα εγχόρδων – αποδίδει η BBC Concert Orchestra, υπό την διεύθυνσή της).
Οι διαφορετικές υφών συνθέσεις (με δωματίου, avant, φολκλορικές και τζαζ αναφορές), οι διαφορετικές ενορχηστρώσεις, για μικρά και μεγάλα σύνολα (όπως και για συνδυασμούς τους) και ακόμη αυτή καθ’ αυτή η ποιότητα τους, με θελκτικές μελωδίες και λαμπερές αρμονίες, μετατρέπουν το “Sun Triptych” σ’ ένα άλμπουμ (στη «δύσκολη» ετικέτα της ECM) ευρείας αποδοχής.

Οι ECM New Series εισάγονται στην Ελλάδα από την AN Music

ARVO PÄRT / VOX CLAMANTIS φωνητικά έργα

Η θρησκευτικής θεματολογίας μουσική αποτελεί μία από τις βασικές κατευθύνσεις των ECM New Series (γνωστό αυτό παλαιόθεν). Είναι πάμπολλα τα θρησκευτικά έργα, και κατ’ επέκτασιν οι θρησκευτικές εκδόσεις που έχουν καταγραφεί στο label κι ένα από τα πιο πρόσφατα είναι μια σειρά φωνητικών συνθέσεων του Arvo Pärt, που φέρει εις πέρας το εσθονικό φωνητικό σύνολο Vox Clamantis. Το άλμπουμ αποκαλείται “And I heard a voice” [ECM New Series, 2025] και ακούγονται σε αυτό τα έργα του Pärt “Nunc dimittis” (2001), “O Holy Father Nicholas” (2021), “Sieben Magnificat-Antiphonen” (1988), “Für Jan van Eyck” (2019), “Kleine Litanei” (2015) και “And I heard a voice...” (2017).

Η χορωδία Vox Clamantis, υπό την διεύθυνση του Jaan-Eik Tulve, ασχολείται με το έργο του Arvo Pärt από 25ετίας, και μέσα σ’ αυτά τα χρόνια έχουν καταγραφεί κάποια άλμπουμ (στις ECM New Series και αλλού), που έχουν αφήσει τις καλύτερες εντυπώσεις. Υπάρχει, λοιπόν, αυτή η σχέση ανάμεσα στη χορωδία και το έργο του Pärt, το οποίο, σε κάθε περίπτωση, παίρνει αφορμή από παλαιά και νεότερα θρησκευτικά κείμενα, πριν επεκταθεί στους πιο προσωπικούς ηχητικούς κόσμους τού συνθέτη. Όλα τα έργα είναι αυστηρώς χορωδιακά, πλην του “Für Jan van Eyck”, στο οποίο ακούγεται και εκκλησιαστικό όργανο.
Η ηχογράφηση (2021/22) προέρχεται από την καθεδρική της πόλης Haapsalu της Εσθονίας, ενώ η παραγωγή ανήκει στον Manfred Eicher.

ECM Records: οι νέοι δίσκοι της που ξεχωρίζουν στο τέλος του 2025 – είναι τα άλμπουμ των Steve Tibbetts, Rolf Lislevand, Σωκράτη Σινόπουλου-Yann Keerim, Dino Saluzzi και John Taylor

Κάθε σοδειά της ΕCM (ΑΝ Μusic) έχει νόημα και αξία. Υπό την έννοια πως περιλαμβάνει άλμπουμ με ξεχωριστές αρετές, κάποια εκ των οποίων θα τα βρεις, οπωσδήποτε, ανάμεσα στα καλύτερα «ιδιαίτερα» κάθε χρονιάς. Πάντα μακριά από την ποπ, και πάντα κοντά στις άλλες μουσικές, που επιδιώκουν έναν περισσότερο «εσωτερικό» διάλογο με τον ακροατή, η ECM εξακολουθεί να βαδίζει στον δικό της μοναχικό δρόμο...

STEVE TIBBETTS: Close
[ECM Records, 2025]
Ο αμερικανός συνθέτης και κιθαρίστας Steve Tibbetts (γενν. 1954) είναι μία από τις πιο ακατάτακτες μουσικές προσωπικότητες του ρόστερ της γερμανικής εταιρείας. Εμφανίστηκε εκεί το 1982, με το τρίτο άλμπουμ του “Northern Song”, για να ακολουθήσουν ακόμη επτά δίσκοι του, μέχρι και το 2018. Ας θυμηθούμε τους τίτλους τους: “Safe Journey” (1984), “Exploded View” (1986), “Big Map Idea” (1989), “The Fall of Us All” (1994), “A Man About a Horse” (2002), “Natural Causes” (2010) και “Life of” (2018).
Το πιο νέο άλμπουμ του... ερημίτη από την St. Paul της Minnesota (πόλη στην οποία ζει σταθερά από το 1972) είναι γραμμένο εκεί φυσικά, αποκαλείται “Close” και περιλαμβάνει είκοσι συνθέσεις του Tibbetts ποικίλων διαρκειών (από μονόλεπτες έως δεκάλεπτες).
Και σ’ αυτό το CD ο Tibbetts (που χειρίζεται κιθάρες, κρουστά και πιάνο) δεν είναι μόνος του, καθώς δίπλα του βρίσκονται ο Marc Anderson σε ποικίλα κρουστά, λούπες (σταθερός συνεργάτης του από το 1980) και ο νεοφερμένος JT Bates ντραμς (με παρουσίες στο φολκ, τζαζ και ροκ κύκλωμα). Όμως οι φολκ, τζαζ και ροκ επιρροές είναι εκείνες που κυριαρχούν και στο “Close”, ένα άλμπουμ του Tibbetts, που έχει για άλλη μια φορά τον τρόπο να καθηλώνει τον ακροατή, με τη μεστή και πολυκύμαντη οικολογικού τύπου μουσική του.
Και η νυχτερινή, ερημική φωτογραφία του εξωφύλλου και φυσικά όσα ακούμε στο “Close” είναι σύμφυτα με την προσωπικότητα τούτου του εντελώς ιδιότυπου δημιουργού, που ξέρει να μεταμορφώνει σε ήχους την αγωνία για το αύριο, σε συνδυασμό με τη διατήρηση της αγνής και αμόλυντης ομορφιάς, μεταφερμένης στους δίσκους του κατά το πρότυπο των παλαιών αρχαϊστών της σχολής της Takoma Records (John Fahey και λοιποί).

ROLF LISLEVAND: Libro Primo
[ECM New Series, 2025]
Ο Rolf Lislevand είναι ένας διακεκριμένος νορβηγός λαουτίστας (archlute) και κιθαρίστας (chitarrone) με ειδίκευση στην «παλαιά μουσική» και το μπαρόκ. Στον πιο πρόσφατο δίσκο του, που τιτλοφορείται “Libro Primo”, ο Lislevand αποδίδει έργα Johann Hieronymous Kapsberger (c.1580-1651), Giovanni Paolo Foscarini (c.1600-1647), Bernardo Gianoncelli (νωρίς στον 17ο αι.) και Diego Ortiz (c.1510-1576), ενώ ανάμεσα παρεμβάλλει και μία δική του σύνθεση (“Passacaglia al modo mio”), που ηχεί εξίσου μαγικά με όλα τα προηγούμενα και επόμενά της ηχογραφήματα.
Ναι, γιατί ο σωστός χαρακτηρισμός αυτής της μουσικής, που ακούμε στο “Libro Primo” από τον Lislevand, είναι ο... μαγικός. Όλες οι συνθέσεις είναι καταπληκτικές, ενώ και τα παιξίματα του Νορβηγού, που είναι έμπλεα συναισθημάτων, είναι «άλλο πράγμα». Προσωπικώς ακούω το “Libro Primo” κάπως σαν ένα σόλο φολκ άλμπουμ από τα σίξτις, κάτι, για παράδειγμα, από John Renbourn και Bert Jansch, κι έτσι το κατανοώ και το απολαμβάνω.
Μουσική τετρακοσίων ετών παλαιά, που δεν έχει χάσει ίχνος από την αμεσότητα και την ομορφιά της! (Πολύ κατατοπιστικό το ένθετο με τις αναλυτικές σημειώσεις, γραμμένες από τον ίδιο τον Lislevand).
 
Η συνέχεια εδώ...
https://www.lifo.gr/culture/music/ecm-records-oi-neoi-diskoi-tis-poy-xehorizoyn-sto-telos-toy-2025

το SIGNUM QUARTETT σε έργα νοτιοαφρικανών συνθετών

Το γερμανικό κουαρτέτο εγχόρδων Signum Quartett (Florian Donderer βιολί, Annette Walther βιολί, Xandi van Dijk βιόλα, Thomas Schmitz βιολοντσέλο) δισκογραφεί για περισσότερο από μια 15ετία – αν και στην ECM New Series είχε φανεί, κατά πρώτον, στο άλμπουμ του εσθονού συνθέτη Erkki-Sven Tüür “Lost Prayers” το 2020. Τώρα, όμως, το κουαρτέτο έχει ένα ολοδικό του άλμπουμ, στη γερμανική εταιρεία, που αποκαλείται “A Dark Flaring” [ECM New Series / AN Music, 2025], πολύ ειδικής στόχευσης.

Πιο συγκεκριμένα λέμε για έναν δίσκο, στον οποίον το Signum Quartett αποτυπώνει έργα νοτιοαφρικανών συνθετών (παλαιότερων και νεότερων). Λέμε, λοιπόν, για συνθέσεις των Mokale Koapeng (γενν. 1963), Matthijs van Dijk (γενν. 1983), Arnold van Wyk (1916-1983), Péter Louis van Dijk (γενν. 1953), Robert Fokkens (γενν. 1975) και Priaulx Rainier (1903-1986), συνθέσεις λόγιες φυσικά, οι οποίες επιχειρούν να συνδυάσουν ποικίλες «δωματίου» αισθητικές, παλαιότερες και νεότερες (ιμπρεσιονιστικές ή μινμαλιστικές), αναμεμιγμένες με παραδοσιακά νοτιοαφρικανικά στοιχεία, δανεισμένα από τις κουλτούρες των Zulu και των Xhosa.
Το αποτέλεσμα είναι φυσικά ενδιαφέρον και βεβαίως εύηχο, για κάθε φίλο και φίλη της σύγχρονης chamber music, με την ηχογράφηση να συμβαίνει τον Μάρτιο του 2022 στην Sandesaal της Βρέμης. Το 16σέλιδο ένθετο βοηθά, οπωσδήποτε, στην περαιτέρω αποκρυπτογράφηση όσων εδώ ακούγονται.

ERKKI-SVEN TÜÜR σύγχρονη συμφωνική

Ο Erkki-Sven Τüür (γενν. 1959) είναι ένας εσθονός συνθέτης, με μεγάλη πορεία στις ECM New Series (AN Music). Εμφανίστηκε εκεί για πρώτη φορά το 1996, με το άλμπουμ του “Crystallisatio”, ηχογραφώντας σε σταθερή βάση όλες τις επόμενες δεκαετίες.

Το πρόσφατο “Aeris” (2025) είναι το ένατο άλμπουμ του, για την παράλληλη ετικέτα της ECM (την contemporary, avant, classic κ.λπ.), περιλαμβάνει τρία έργα του –το “Phantasma” (2018) για ορχήστρα, την “Symphony No.10 ÆRIS” (2021) για κουαρτέτο κόρνων και ορχήστρα και το “De Profundis” (2013) για ορχήστρα– και είναι ηχογραφημένο στο Estonian Concert Hall του Tallinn, τον Σεπτέμβριο του 2022. Στην ηχογράφηση συμμετέχουν η Estonian National Symphony Orchestra, υπό τον Olari Elts και το τετραμελές German Hornsound.
Το μεσαίο έργο, που διαρκεί περί τη μισή ώρα και που δίνει και τον τίτλο στον δίσκο, κυριαρχεί οπωσδήποτε, φανερώνοντας μάλλον με τον πληρέστερο τρόπο την συμφωνική γραφή του Erkki-Sven Τüür, που εδώ διαρρηγνύεται από την σθεναρή παρουσία του κουαρτέτου γαλλικών κόρνων.

ALEXANDER KNAIFEL μια προσωπικότητα της σοβιετικής avant-garde

Ο Alexander Knaifel ήταν ένας σοβιετικός συνθέτης, από την Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν, που πέθανε πέρυσι στα 80 χρόνια του. Θεωρείται από τις ηγετικές προσωπικότητες της σοβιετικής avant-garde, μαζί με τους Alfred Schnittke, Sofia Gubaidulina, Arvo Pärt, Edison Denisov κ.ά., με έργα του να βλέπουν το φως της δισκογραφίας τουλάχιστον από τη δεκαετία του ’80.

Το “Chapter Eight” [ECM New Series / AN Music, 2025] είναι ένα θρησκευτικού περιεχομένου έργο, που ηχογραφήθηκε τον Μάρτιο του 2009 στην Jesuitenkirche (εκκλησία) της Λουκέρνης από τον Patrick Demenga στο βιολοντσέλο και τρεις χορωδίες (The State Choir Latvija, Youth Choir Kamēr, Riga Cathedral Boys Choir) υπό τον Andres Mustonen, και οπωσδήποτε, σαν σύνθεση, υποβάλλει, με τα μυστηριακά vibes τα οποία αναδύονται συνεχώς, και που μεγεθύνονται από την ηχητική της εκκλησίας.
Ιδιαίτερης ατμόσφαιρας έργο, χαρακτηριστικό της λογικής των ECM New Series, που θα ενδιαφέρει, ασυζητητί, τους φίλους του είδους. Της σύγχρονης θρησκευτικής μουσικής εννοώ.

ECM NEW SERIES / A Compendium – ένα βιβλίο για την «προχωρημένη» ετικέτα της ECM

Προσφάτως κυκλοφόρησε ένα βιβλίο-κατάλογος μεγάλου μεγέθους (21Χ27) και 264 σελίδων από την ECM Records, που έχει τίτλο “ECM New Series / A Compendium”. Το βιβλίο αυτό είναι αφιερωμένο στην παράλληλη ετικέτα της γερμανικής εταιρείας, την ECM New Series, που ξεκίνησε την πορεία της το 1984 και η οποία 40+ χρόνια αργότερα εξακολουθεί να προτείνει συναρπαστικούς δίσκους.
Το βιβλίο χωρίζεται σε μερικά βασικά κεφάλαια, που καλό είναι να τα αναφέρουμε.

Το ξεκίνημα γίνεται με μια σύντομη δίγλωσση (αγγλικά / γερμανικά) εισαγωγή, που επιγράφεται “Scenes from a Journey / 40 Years of ECM New Series”, για να ακολουθήσει το πρώτο εκτεταμένο κεφάλαιο, που αποκαλείται “Composers”. Εδώ καταγράφονται όλοι οι συνθέτες, που ηχογράφησαν για την ετικέτα. Υπάρχει μία κεντρική φωτογραφία τους, και από ’κει και πέρα οι δίσκοι τους, με τα εξώφυλλά τους, και με όλες τις απαραίτητες πληροφορίες (βασικά τα track lists, το πότε ηχογραφήθηκαν και από ποιους). Η λίστα είναι μεγάλη και κάποιο κύρια ονόματα είναι και εκείνα των Arvo Pärt, György Kurtág, Giya Kancheli, Alfred Schnittke, Tigran Mansurian, Sofia Gubaidulina, Veljo Tormis, Heinz Holliger, Luciano Berio, Heiner Goebbels, Meredith Monk, Steve Reich, Gavin Bryars, Thomas Larcher, Κωνσταντίας Γουρζή, Ελένης Καραΐνδρου κ.ά.
Ακολουθεί μία συνέντευξη του Manfred Eicher, του ιδρυτή και βασικού παραγωγού της ECM Records και των ECM New Series, στον Konrad R. Lienert (Ζυρίχη, 1986), για να ακολουθήσει το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο, που αφορά τους εκτελεστές, τους “Performers”. Η λογική της ανάπτυξης και αυτού του κεφαλαίου είναι η ίδια με εκείνη των “Composers”. Μια βασική φωτογραφία και από ’κει και πέρα η ανάπτυξη της δισκογραφίας τους. Μερικά από τα ονόματα των εκτελεστών, που αποτυπώνονται στην έκδοση είναι και εκείνα των Gidon Kremer, András Schiff, Kim Kashkashian, Keith Jarrett, Dennis Russell Davies, The Hilliard Ensemble (με ή χωρίς τον Jan Garbarek), John Potter, Tõnu Kaljuste, Thomas Demenga, Paul Giger, Anja Lechner, Rosamunde Quartett, Λεωνίδας Καβάκος, Danish String Quartet κ.ά.
Το βιβλίο θα ολοκληρωθεί με το κεφάλαιο “Further recordings”, στο οποίο καταγράφονται όλα τα υπόλοιπα άλμπουμ των ECM New Series, που δεν «χώρεσαν» στα κεφάλαια “Composers” και “Performers”.
Το Index με όλα τα ονόματα και τις σελίδες, στις οποίες βρίσκονται τα λήμματά τους βοηθά περαιτέρω.
Η έκδοση είναι αυτό που λέμε «πολυτελείας» (εννοώ σχεδιαστικά υπερ-προσεγμένη) και βασικά ασπρόμαυρη – και λέω «βασικά», γιατί τα λίγα έγχρωμα εξώφυλλα του label εμφανίζονται με τα χρώματά τους. Τούτο σημαίνει πως η εκτύπωση έγινε με τους κανόνες του εγχρώμου, ακόμη και αν η συντριπτική πλειονότητα των σελίδων είναι ασπρόμαυρες.
Το “ECM New Series / A Compendium”, που έχει τυπωθεί σε 2000 αντίτυπα παγκοσμίως, μπορεί κάποιος-α να το βρει στα ενημερωμένα βιβλιοπωλεία-δισκοπωλεία.

Η ECM Records και οι ECM New Series εισάγονται από την AN Music

ZDENĚK LIŠKA οι μουσικές του για τις εξωφρενικές ταινίες του Jan Švankmajer

Η περίπτωση του τσέχου (τσεχοσλοβάκου) συνθέτη Zdeněk Liška (1922-1983) είναι πολύ ιδιαίτερη. Όπως είχαμε γράψει και παλαιότερα, ο Liška... είναι γνωστός βασικά, και πρώτα-πρώτα στην πατρίδα του, μέσα από τα διάφορα σάουντρακ που συνέθεσε, για ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους, κινούμενα σχέδια, τηλεταινίες, τηλεοπτικά σίριαλ, ντοκιμαντέρ κ.λπ. – μια τεράστια, σε κάθε περίπτωση, δουλειά που ξεπερνά τους 200 τίτλους!
Διεθνώς, παγκοσμίως να πούμε, ο Zdeněk Liška είναι γνωστός για το σάουντρακ της ταινίας των Ján Kadár-Elmar Klos “Obchod Na Korze” (1965) («Το μαγαζάκι της κεντρικής οδού»), που είχε βραβευθεί με Oscar “Best Foreign Language Film” το 1965. Μάλιστα πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα, σε πρώτο χρόνο, δισκογραφημένα σάουντρακ του Liška, καθώς είχε τυπωθεί από την αμερικανική εταιρεία Mainstream το 1966 (“The Shop οn Main Street”). Ένα άλλο σάουντρακ του Zdeněk Liška, τυπωμένο στην Αμερική, είναι και το “Adrift” [MPO Records, 1971], συντεθειμένο για μιαν άλλη ταινία των Jan Kadár-Elmar Klos, που είχε τίτλο “Touha Zvaná Anada” (1971). Γενικώς, ο Liška θεωρείται τεράστια μορφή στην πατρίδα του, ενώ και διεθνώς –κατόπιν εορτής φυσικά– η «αξία» τού ονόματός του, λόγω της αποθησαύρισης του έργου του, ανεβαίνει συνεχώς. Προς αυτή την κατεύθυνση έχουν βοηθήσει, τα τελευταία χρόνια, οι απανωτές εκδόσεις της βρετανικής εταιρείας Finders Keepers (“Ikarie XB-1” κ.λπ.), ενώ και η παρουσίαση του δικού του σάουντρακ για την πιο σημαντική τσεχοσλοβακική ταινία όλων των εποχών, την “Marketa Lazarová” (1967) του František Vlácil, για την οποία έχουμε γράψει σχετικώς παλαιότερα, συνέβαλε σε μια κάποια (διεθνή) εδραίωση της φήμης του. Τα καλά νέα, όμως, για την περίπτωση του Zdeněk Liška, δείχνει πως τώρα ξεκινούν. Και το λέμε τούτο με αφορμή την πιο πρόσφατη τσεχική κυκλοφορία, με κινηματογραφικές μουσικές του, που τιτλοφορείται “Archives Vol.1 / Music to Films by Jan Švankmajer” [Animal Music / Recordisc, 2024]. Φαίνεται, δηλαδή, πως υπάρχει πρόσβαση στο αρχείο του Liška με το πρώτο άλμπουμ της σειράς αυτής να είναι, πλέον, γεγονός.

Τώρα για το ποιος ακριβώς είναι ο συμπατριώτης του σκηνοθέτης, συγγραφέας κ.λπ. Jan Švankmajer (γενν. 1934) δεν είναι εύκολο να το περιλάβουμε σε μια δισκοπαρουσίαση (υπάρχουν εξάλλου το σχετικό λήμμα της Wikipedia, δεκάδες άλλα άρθρα στο ίντερνετ, μα και το σχετικό βιβλίο, που είχε επιμεληθεί το 2006 ο Μπάμπης Ακτσόγλου, στο πλαίσιο των εκδόσεων του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης). Χοντρικά, θα γράφαμε για έναν μάγο του τσεχοσλοβακικού σινεμά, που έκανε σουρεαλιστικές ταινίες με κούκλες (και άλλες τεχνικές), εντελώς ανατρεπτικές, κάτι σαν οπτικά ποιήματα, που ακόμη και σήμερα, μετά από εξήντα και πενήντα χρόνια, μοιάζουν τελείως εξωπραγματικές.
Ο Zdeněk Liška ήταν στενός συνεργάτης του Jan Švankmajer και τα σάουντρακ τριών φημισμένων ταινιών του, των “Don Šajn” (Don Juan) (1969, διάρκεια 30 λεπτά) (μια αποτύπωση του μύθου των Δον Ζουάν), “Žvahlav aneb Šatičky Slamněného Huberta” (Jabberwocky) (1971, διάρκεια 14 λεπτά) (μια σουρεαλιστική επικοινωνία του ποιήματος “Jabberwocky” του Lewis Carroll και του παιδικού βιβλίου “Anička skřítek a Slaměný Hubert” του Vítězslav Nezval) και “Leonardův deník 72” (Leonardo’s Diary) (1974, διάρκεια 12 λεπτά) (μια φανταστική κινητική απεικόνιση των σχεδίων του Leonardo da Vinci, που κόβονται από παράξενες κανονικές λήψεις επικαίρων ή μη), εκδίδονται τώρα για πρώτη φορά σε δίσκο. Οι ηχογραφήσεις είναι οι πρωτότυπες φυσικά και σ’ αυτές συμμετέχουν η The Film Symphony Orchestra υπό τον František Belfín (για τις ταινίες “Don Šajn” και “Jabberwocky”), όπως και η Prague Brass Soloists (τρομπέτες, γαλλικό κόρνο, τρομπόνι, τούμπα) μαζί με τον ντράμερ Vladimir Žižka, όλοι υπό τον František Belfín (για την ταινία “Leonardo’s Diary”).
Φυσικά, τα σάουντρακ του Liška είναι σαγηνευτικά, όπως τ’ ακούς σ’ αυτή την άψογη, από τεχνικής-ηχογραφικής πλευράς έκδοση, αλλά στην πράξη τα απολαμβάνεις, κατά την διάρκεια της εξέλιξης των ταινιών. Αυτό το πίστευε και ο ίδιος ο Liška –πως οι μουσικές του ήταν στενά συνδεμένες με τις ταινίες– και γι’ αυτό, ενόσω ζούσε, δεν είχε ενδιαφερθεί για τις «σκέτες» αποτυπώσεις τους σε δίσκους. Ευτυχώς, λοιπόν, καθώς οι ταινίες του Švankmajer υπάρχουν στο YouTube κι έτσι μπορείς όχι απλώς να τις απολαύσεις, οπτικώς, αλλά και να διαπιστώσεις πώς ακριβώς λειτουργούν τα σάουντρακ του Liška «επάνω» τους.
Η βασική προτεραιότητα του τσέχου συνθέτη ήταν να «πιάσει» των ρυθμό των ταινιών. Να μεταφέρει μέσω του ήχου του, όλη τη ρυθμική δυναμική τού εκάστοτε φιλμ – γι’ αυτό και τα δικά του σάουντρακ επεκτείνονται σχεδόν σε όλη τη διάρκεια των ταινιών. Τα σάουντρακ δηλαδή λειτουργούν σαν ολοκληρωμένα έργα, χωρίς κενά, χωρίς θέματα και με πολύ ιδιαίτερη χρήση των leitmotifs, με τις φωνές (διάλογοι, τραγούδι κ.λπ.), που επίσης αντιμετωπίζονται ως κάτι ξεχωριστό στις δύο πρώτες ταινίες, να αποκτούν και αυτές ηχητικό ρόλο.
Οι αισθητικές αναφορές του Liška έχουν επίσης ενδιαφέρον, καθώς εδώ, στο “Archives Vol.1”, αποτυπώνονται πολλές από τις επιρροές του, οι οποίες μπορεί να εκκινούν από την κλασική, με τις βαριές δραματικές καταγραφές, και να φθάνουν έως τις σύγχρονές του αντιλήψεις, για την πρωτοπορία, διανθισμένες συχνά με στοιχεία folklore και με ιδιόμορφα ακουστικά εφφέ.
Το όλον αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να μαγεύει.
[Το άλμπουμ εισάγεται από την Recordisc και οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να πληροφορηθούν γι’ αυτό από το κατάστημα Music Corner, Πανεπιστημίου 56, Αθήνα, τηλ. 210-3304000, www.musiccornerstore.gr]